Yul Brynner, urodzony 11 lipca 1920 roku, był wszechstronnym aktorem filmowym i teatralnym, który zapisał się w historii kina dzięki niezapomnianym rolom, w tym ikonicznemu Królowi Mongkutowi w musicalu „Król i ja”. Posiadając wielokulturowe korzenie i obywatelstwo trzech państw, Brynner zdobył uznanie nie tylko na scenie i ekranie, ale również angażował się w działalność filantropijną na rzecz uchodźców i społeczności romskiej. Jego charakterystyczny wizerunek ogolonej głowy stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli w świecie rozrywki, a kariera obejmowała przełomowe role w westernach i filmach science-fiction.
Na październik 2023 roku Yul Brynner miałby 103 lata. Jego życie było naznaczone bogatym doświadczeniem kulturowym, obejmującym obywatelstwo radzieckie, amerykańskie i szwajcarskie, a także trudnymi, ale i satysfakcjonującymi relacjami rodzinnymi. Poślubił trzykrotnie, z czego druga żona, Doris Kleiner, została jego małżonką na planie słynnego filmu „Siedmiu wspaniałych”, a z trzecią żoną, Jacqueline Thion de la Chaume, adoptowali dwoje dzieci z Wietnamu. Jego obecność na ekranie, często w rolach silnych i charyzmatycznych postaci, na zawsze wpisała się w kanon światowego kina.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na październik 2023 roku Yul Brynner miałby 103 lata.
- Żona/Mąż: Trzykrotnie żonaty (Virginia Gilmore, Doris Kleiner, Jacqueline Thion de la Chaume).
- Dzieci: Syn Yul „Rock” Brynner Jr. oraz adoptowane córki Mia i Melody.
- Zawód: Aktor filmowy i teatralny.
- Główne osiągnięcie: Ikoniczna rola Króla Mongkuta w musicalu „Król i ja”, za którą zdobył nagrodę Tony i Oscara, a także niezapomniane kreacje w filmach takich jak „Dziesięcioro przykazań” i „Siedmiu wspaniałych”.
Pochodzenie i wczesne lata
Pochodzenie i wczesne lata
Yul Brynner przyszedł na świat 11 lipca 1920 roku w Władywostoku. Miasto to, w momencie jego narodzin, znajdowało się pod okupacją japońską i stanowiło część Republiki Dalekiego Wschodu. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Julij Borisowicz Briner (Юлий Борисович Бринер). Imię „Yul” otrzymał na cześć swojego dziadka, kupca Julija Iwanowicza Brinnera, co podkreśla głębokie korzenie rodzinne i szacunek dla przodków.
Dane osobowe
W ciągu swojego burzliwego życia Yul Brynner posiadał aż trzy obywatelstwa. Od 1922 do 1943 roku był obywatelem Związku Radzieckiego. W 1943 roku podjął decyzję o przyjęciu obywatelstwa Stanów Zjednoczonych Ameryki, co otworzyło mu nowe możliwości kariery. W późniejszym okresie swojego życia, Yul Brynner stał się również obywatelem Szwajcarii, co świadczy o jego międzynarodowym charakterze i licznych powiązaniach z różnymi krajami.
Warto wiedzieć: Yul Brynner władał wieloma językami, w tym rosyjskim, francuskim, japońskim, węgierskim oraz angielskim. Jego wielojęzyczność była wynikiem życia w różnych krajach i stanowiła nieocenione narzędzie w jego karierze aktorskiej.
Wielokulturowe korzenie
Pochodzenie Yula Brynnera było niezwykle zróżnicowane, co stanowiło istotny element jego tożsamości. Posiadał on korzenie szwajcarsko-niemieckie, rosyjskie oraz buriackie, czyli mongolskie. Ta mieszanka etniczna z pewnością wpłynęła na jego unikalną osobowość i szerokie spojrzenie na świat, co często odzwierciedlało się w jego kreacjach aktorskich.
Charakterystyczny wizerunek
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wizerunku Yula Brynnera była jego ogolona na łyso głowa. Decyzja o takim uczesaniu zapadła w 1951 roku, na potrzeby roli króla Mongkuta w musicalu „Król i ja”. Rola ta okazała się być przełomową w jego karierze, a ogolona głowa stała się jego znakiem firmowym, który pielęgnował konsekwentnie aż do końca swoich dni. Ten charakterystyczny wygląd stał się natychmiast rozpoznawalny dla widzów na całym świecie.
Rodzina i życie prywatne
Dzieciństwo i rodzina pochodzenia
Yul Brynner wychowywał się w niezwykle zamożnej rodzinie. Jego rodzice byli właścicielami ziemskimi i deweloperami kopalni srebra na Syberii, co zapewniło mu luksusowe dzieciństwo. Mając taką perspektywę, mógł rozwijać swoje talenty i zainteresowania bez trosk o byt materialny.
Relacje rodzinne
Relacja Yula Brynnera z ojcem, Borisem Julijewiczem Brinerem, była skomplikowana. Jego ojciec, który był inżynierem górnictwa i wynalazcą, opuścił rodzinę w 1924 roku, by związać się z aktorką Kateriną Kornakową. To doświadczenie z pewnością wpłynęło na późniejsze relacje Yula i jego stosunek do rodziny.
Małżeństwa i dzieci
Yul Brynner trzykrotnie stawał na ślubnym kobiercu. Jego pierwszym małżeństwem było to z amerykańską aktorką Virginią Gilmore, z którą w 1944 roku doczekał się syna, Yula „Rocka” Brynnera Jr. Drugą żoną aktora, którą poślubił w 1960 roku bezpośrednio na planie filmu „Siedmiu wspaniałych”, była chilijska modelka Doris Kleiner. Trzecie małżeństwo z francuską socjetą Jacqueline Thion de la Chaume trwało od 1971 do 1981 roku. Wraz z Jacqueline podjęli decyzję o adopcji dwojga dzieci z Wietnamu: córki Mii oraz córki Melody, co świadczy o ich otwartości i chęci stworzenia pełnej rodziny.
Dzieci Yula Brynnera:
- Yul „Rock” Brynner Jr. (syn z Virginią Gilmore)
- Mia (adoptowana z Jacqueline Thion de la Chaume)
- Melody (adoptowana z Jacqueline Thion de la Chaume)
Związki
Warto wspomnieć o burzliwym życiu uczuciowym Yula Brynnera, które wykraczało poza ramy małżeństwa. Podczas pracy nad pierwszą produkcją „Król i ja” na początku lat 50., aktor wdał się w długoletni romans ze starszą o 19 lat, legendarną aktorką Marleną Dietrich. Ten związek, choć nieformalny, był znaczącym epizodem w jego życiu osobistym i zawodowym.
Kariera zawodowa
Początki kariery
Zanim Yul Brynner stał się rozpoznawalną gwiazdą kina, swoje pierwsze kroki stawiał na scenach artystycznych o nieco innej specyfice. W 1935 roku zadebiutował w paryskim kabarecie „Hermitage”, gdzie występował jako gitarzysta i piosenkarz. Jego fizyczna sprawność znalazła również ujście w pracy jako akrobata trapezowy w trupie cyrkowej, co świadczy o jego wszechstronności i gotowości do podejmowania różnorodnych wyzwań artystycznych.
Edukacja aktorska
Po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych w 1940 roku, Yul Brynner podjął decyzję o pogłębianiu swoich umiejętności aktorskich. Studiował w Connecticut pod okiem wybitnego rosyjskiego aktora Michaiła Czechowa, który był znanym pedagogiem i propagatorem swojej unikalnej metody aktorskiej. Ta edukacja z pewnością ukształtowała jego warsztat i pozwoliła mu na rozwinięcie pełni swojego talentu.
Praca w radiu podczas wojny
W czasie II wojny światowej Yul Brynner wykorzystał swoje zdolności językowe do pracy w służbie informacyjnej. Pełnił funkcję spikera i komentatora radiowego w Office of War Information oraz w Voice of America. Jego głos docierał do wielu odbiorców, przekazując ważne informacje i budując morale w trudnych czasach konfliktu.
Przełomowe role i sukcesy
Rola króla Mongkuta w musicalu „Król i ja” stała się dziełem życia Yula Brynnera. Aktor wcielał się w tę postać łącznie 4 625 razy na scenie teatralnej, co świadczy o ogromnym powodzeniu i jego mistrzostwie w tej kreacji. Rok 1956 okazał się być przełomowym w jego karierze filmowej. Oprócz wspomnianego „Króla i ja”, wystąpił w epickim dziele „Dziesięcioro przykazań” jako Ramzes II, a także jako generał Bunin w filmie „Anastazja”. Te role ugruntowały jego pozycję jako jednego z czołowych aktorów Hollywood.
Warto wiedzieć: Rola króla Mongkuta przyniosła Yulowi Brynnerowi nie tylko sławę, ale również prestiżowe nagrody, czyniąc go jednym z zaledwie dziesięciu osób w historii, które zdobyły zarówno nagrodę Tony, jak i Oscara za tę samą rolę.
Ikona gatunków filmowych
Yul Brynner zapisał się w historii kina również jako ikona gatunku western. Jego kreacja Chrisa Adamsa w filmie „Siedmiu wspaniałych” z 1960 roku jest do dziś uważana za jedną z najbardziej pamiętnych w tym gatunku. Nie poprzestał jednak na tym, tworząc kolejną kultową postać w 1973 roku – rewolwerowca-androida w filmie science-fiction „Westworld”. Jego wszechstronność pozwoliła mu na podbicie serc widzów w bardzo różnych konwencjach filmowych.
Inne projekty i pasje
Poza aktorstwem, Yul Brynner posiadał również inne pasje. Był utalentowanym gitarzystą i wokalistą, co udowodnił wydając w 1967 roku album „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs”. Jego muzyczne talenty stanowiły kolejny element jego wszechstronnego artystycznego dorobku. Ponadto, jego zamiłowanie do fotografii zaowocowało pośmiertnym wydaniem albumu „Yul Brynner: Photographer” przez jego córkę Victorię, prezentującego jego prace wizualne.
Nagrody i osiągnięcia
Wyróżnienia zawodowe
Yul Brynner jest jedną z zaledwie dziesięciu osób w całej historii kina, które mogą pochwalić się zdobyciem zarówno nagrody Tony, jak i Oscara za tę samą rolę. Mowa tu oczywiście o jego przełomowej kreacji króla Mongkuta. To niezwykłe osiągnięcie świadczy o jego wybitnym talencie i wszechstronności, docenionej zarówno przez krytyków teatralnych, jak i filmowych.
Uhonorowanie w Hollywood
Hollywood doceniło wkład Yula Brynnera w sztukę filmową, przyznając mu liczne wyróżnienia. W 1956 roku jego dłonie zostały uwiecznione przed Grauman’s Chinese Theatre, co jest jednym z najbardziej prestiżowych symboli uznania w branży. Ponadto, w 1960 roku Yul Brynner otrzymał własną gwiazdę na prestiżowej Hollywood Walk of Fame, co na stałe zapewniło mu miejsce w panteonie gwiazd.
Najważniejsze wyróżnienia Yula Brynnera:
- Ceremonia odciśnięcia dłoni przed Grauman’s Chinese Theatre (1956)
- Gwiazda na Hollywood Walk of Fame (1960)
- Nagroda Tony za rolę Króla Mongkuta
- Oscar za rolę Króla Mongkuta
Filantropia i osobowość
Działalność społeczna
Yul Brynner czuł silną więź z kulturą romską i aktywnie działał na rzecz tej społeczności. W 1977 roku został mianowany honorowym przewodniczącym Międzynarodowej Unii Romów (International Romani Union), co podkreśla jego zaangażowanie i szacunek dla tej grupy etnicznej. Ponadto, pełnił funkcję specjalnego konsultanta ONZ ds. uchodźców, dokumentując swoją pracę licznymi fotografiami, co świadczy o jego wrażliwości na ludzkie cierpienie i chęci niesienia pomocy.
Cechy osobowości
Yul Brynner był znany ze swojej barwnej osobowości i zamiłowania do opowiadania zmyślonych historii. W wywiadach często ubarwiał swój życiorys, tworząc wokół siebie aurę tajemniczości. Przykładem może być twierdzenie, że urodził się jako Taidje Khan na wyspie Sachalin, co dodawało mu aury egzotyki i nieprzewidywalności. Jego wielojęzyczność, wynikająca z życia w różnych krajach, pozwalała mu na swobodne porozumiewanie się w językach takich jak rosyjski, francuski, japoński, węgierski oraz angielski, co tylko pogłębiało jego międzynarodowy charakter.
Muzyka
Talenty muzyczne
Dzięki lekcjom pobieranym u swojej siostry Very, Yul Brynner stał się biegłym gitarzystą. Jego muzyczne talenty objawiły się również w jego karierze wokalnej. W 1967 roku wydał album „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs”, który był wyrazem jego pasji do muzyki i kultury cygańskiej. Jego głos i umiejętności gitarowe stanowiły kolejny element jego wszechstronnego artystycznego dorobku.
Zdrowie i walka z chorobą
Problemy zdrowotne w młodości
W młodości Yul Brynner doświadczył poważnych problemów zdrowotnych. Po kontuzji odniesionej w cyrku, uzależnił się od opium. Na szczęście, zdał sobie sprawę z powagi sytuacji i poddał się rocznej kuracji w klinice w Lozannie w 1937 roku, która okazała się skuteczna. To doświadczenie z pewnością nauczyło go pokory i siły woli w walce z przeciwnościami.
Choroba nowotworowa
We wrześniu 1983 roku u Yula Brynnera zdiagnozowano nieoperacyjnego raka płuc. Tragiczna informacja dotarła do niego zaledwie kilka godzin przed jego 4000. występem w roli króla Mongkuta. Pomimo ciężkiej diagnozy, Yul Brynner do końca pozostał aktywny zawodowo, co świadczy o jego niezwykłej determinacji i miłości do sztuki. Jego walka z chorobą stała się inspiracją dla wielu.
Przesłanie antynikotynowe
Świadomy zbliżającej się śmierci, Yul Brynner podjął ważną decyzję o udzieleniu poruszającego wywiadu w programie „Good Morning America”. W tym wywiadzie, z właściwą sobie szczerością, ostrzegał przed zgubnymi skutkami palenia tytoniu. Jego przesłanie miało na celu uświadomienie widzom zagrożeń związanych z nałogiem, co stanowiło jego ostatni, ważny testament dla świata.
Kontrowersje i skandale
Zrzeczenie się obywatelstwa USA
W czerwcu 1965 roku, Yul Brynner podjął kontrowersyjną decyzję o oficjalnym zrzeczeniu się amerykańskiego obywatelstwa. Akt ten miał miejsce w ambasadzie w Bernie i był podyktowany chęcią uniknięcia problemów podatkowych z IRS. Decyzja ta, choć miała podłoże finansowe, wywołała pewne poruszenie i dyskusje dotyczące lojalności wobec kraju, który dał mu szansę na rozwój kariery.
Ciekawostki i fakty
Śmierć i miejsce spoczynku
Yul Brynner zmarł 10 października 1985 roku w Nowym Jorku, w wieku 65 lat. Jego życie, choć zakończone w młodym jak na standardy wieku emerytalnego wieku, było wypełnione intensywną pracą twórczą i bogatymi doświadczeniami. Został pochowany na terenie opactwa Saint-Michel de Bois-Aubry we Francji, co stanowiło jego ostatnie miejsce spoczynku, z dala od zgiełku wielkich miast.
Kluczowe daty z życia Yula Brynnera:
- 11 lipca 1920: Narodziny w Władywostoku.
- 1922-1943: Obywatelstwo Związku Radzieckiego.
- 1943: Przyjęcie obywatelstwa USA.
- 1944: Pierwsze małżeństwo z Virginią Gilmore.
- 1951: Ogolenie głowy na potrzeby roli króla Mongkuta.
- 1956: Przełomowy rok filmowy („Król i ja”, „Dziesięcioro przykazań”, „Anastazja”).
- 1960: Drugie małżeństwo z Doris Kleiner, premiera „Siedmiu wspaniałych”.
- 1965: Zrzeczenie się obywatelstwa USA.
- 1971-1981: Trzecie małżeństwo z Jacqueline Thion de la Chaume.
- 1977: Mianowany honorowym przewodniczącym Międzynarodowej Unii Romów.
- 1983: Diagnoza raka płuc.
- 30 czerwca 1985: Ostatni występ w roli króla Mongkuta.
- 10 października 1985: Śmierć w Nowym Jorku.
Yul Brynner, postać o niezwykłym talencie i bogatym życiorysie, pozostawił trwały ślad w historii kina i teatru. Jego wszechstronność aktorska, od dramatycznych ról po ikoniczne kreacje w musicalach i westernach, w połączeniu z jego charakterystycznym wizerunkiem i zaangażowaniem społecznym, uczyniły go niezapomnianą legendą. Pomimo osobistych zmagań i trudnych doświadczeń, Brynner udowodnił, że determinacja i pasja mogą prowadzić do wielkich sukcesów, a jego ostatnie przesłanie antynikotynowe stanowi ważne świadectwo jego troski o dobro innych.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Yul_Brynner
