Walentyna Tierieszkowa: Pierwsza Kobieta w Kosmosie, Bohaterka ZSRR

2

Walentyna Władimirowna Tierieszkowa, urodzona 6 marca 1937 roku, jest postacią ikoniczną w historii eksploracji kosmosu, zapamiętaną przede wszystkim jako pierwsza kobieta, która odbyła lot kosmiczny. W styczniu 2026 roku, Walentyna Tierieszkowa ma 88 lat. Jest matką Jelena i żoną kosmonauty Andrijana Nikołajewa. Jej niezwykła ścieżka kariery, od pracy fizycznej po pionierskie misje kosmiczne i lata zaangażowania politycznego, stanowi fascynujący rozdział w historii ZSRR i Federacji Rosyjskiej.

Jej życie to przykład niezwykłej determinacji i ambicji, które pozwoliły jej przełamać bariery i zapisać się na kartach historii. Misja na pokładzie statku Wostok 6 w czerwcu 1963 roku, podczas której samodzielnie okrążyła Ziemię, stała się nie tylko symbolem triumfu radzieckiego programu kosmicznego, ale także potężną inspiracją dla kobiet na całym świecie. Poza dokonaniami w kosmosie, Tierieszkowa prowadziła również bogate życie publiczne i polityczne.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 88 lat (stan na styczeń 2026)
• Żona/Mąż: Andrijan Nikołajew (pierwszy mąż), Julij Szaposznikow (drugi mąż)
• Dzieci: Jelena (córka)
• Zawód: Inżynier kosmonauta, pilot, polityk
• Główne osiągnięcie: Pierwsza kobieta w kosmosie

Dane podstawowe o Walentynie Tierieszkowej

Walentyna Władimirowna Tierieszkowa przyszła na świat 6 marca 1937 roku w miejscowości Bolszoje Maslennikowo, niedaleko Jarosławia w Związku Radzieckim. Obecnie, w styczniu 2026 roku, Walentyna Tierieszkowa ma 88 lat. Jest postacią o wybitnych osiągnięciach, zapisaną w annałach jako pierwsza kobieta w przestrzeni kosmicznej oraz jedyna kobieta w historii, która odbyła lot orbitalny w pojedynkę. Posiada wykształcenie techniczne i wojskowe, pracując jako inżynier kosmonauta i pilot. W rosyjskich strukturach wojskowych uzyskała stopień generała majora, stając się pierwszą kobietą w historii Rosji z tym tytułem. Jej droga zawodowa obejmowała pracę fizyczną, służbę w programie kosmicznym i wojsku, a następnie wieloletnią karierę polityczną na najwyższych szczeblach.

Rodzina i życie prywatne Walentyny Tierieszkowej

Pochodzi z rodziny robotniczo-chłopskiej. Jej ojciec, Władimir Aksionowicz Tierieszkow, pracujący jako traktorzysta, zginął tragicznie podczas konfliktu z Finlandią. Po przeprowadzce do Jarosławia i ukończeniu szkoły, Walentyna pracowała jako włókniarka, jednocześnie rozwijając swoje umiejętności w zaocznym technikum włókienniczym. To właśnie praca w przemyśle lekkim stanowiła początek jej aktywności zawodowej.

3 listopada 1963 roku Walentyna Tierieszkowa poślubiła kosmonautę Andrijana Nikołajewa. Ich ślub był znaczącym wydarzeniem medialnym w Moskwie. W 1964 roku urodziła się ich córka, Jelena. Małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1982 roku. Następnie Tierieszkowa związała się z Julijem Szaposznikowem, który był jej drugim mężem aż do swojej śmierci w 1999 roku.

Kariera kosmiczna Walentyny Tierieszkowej

Ścieżka Walentyny Tierieszkowej do przestrzeni kosmicznej rozpoczęła się od listu napisanego po locie Jurija Gagarina, w którym wyraziła swoje pragnienie lotu w kosmos. Ten list zwrócił uwagę komisji Nikołaja Kamanina, poszukującej kandydatek w celach propagandowych. Przed rozpoczęciem kariery kosmonautki, od 1958 roku, trenowała skoki spadochronowe w aeroklubie w Jarosławiu, wykonując łącznie 126 skoków, co okazało się kluczowe przy jej wyborze do programu. Jej determinacja i umiejętności spadochronowe były decydujące.

16 lutego 1962 roku Walentyna Tierieszkowa została oficjalnie wybrana jako kandydatka na kosmonautkę i przeszła intensywne szkolenie, w tym trening na samolotach MiG. Przełomowa misja na statku Wostok 6 rozpoczęła się 16 czerwca 1963 roku. Lot trwał 2 doby, 22 godziny, 50 minut i 8 sekund, podczas których Tierieszkowa wykonała 48 okrążeń Ziemi. Była to pierwsza kobieta w historii, która samodzielnie udała się w kosmos. Po powrocie z misji, Walentyna Tierieszkowa kontynuowała edukację w Wojskowym Instytucie Lotnictwa im. Żukowskiego w Moskwie, uzyskując w 1969 roku dyplom inżyniera kosmonauty, a w 1977 roku obroniła pracę doktorską.

Misja na statku Wostok 6 trwała łącznie 2 doby, 22 godziny, 50 minut i 8 sekund. W tym czasie Walentyna Tierieszkowa 48 razy okrążyła Ziemię.

Polityka i funkcje publiczne Walentyny Tierieszkowej

Walentyna Tierieszkowa przez wiele lat pełniła znaczące role w Związku Radzieckim. Była deputowaną do Rady Najwyższej ZSRR VII-XI kadencji (1966–1989) oraz członkinią Prezydium tej rady w latach 1974–1989. Zajmowała wysoką pozycję w strukturach partyjnych jako członkini Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1971–1991. Od 2011 roku jest aktywną deputowaną do Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej z ramienia partii Jedna Rosja, reprezentując region Jarosławia. Angażuje się w ochronę wartości chrześcijańskich w ramach specjalnej grupy deputowanych i poparła zmiany w konstytucji Rosji, uznające prawosławie za podstawę tożsamości narodowej kraju.

Przewodziła również ważnym organizacjom społecznym. W latach 1968–1987 pełniła funkcję przewodniczącej Komitetu Kobiet Radzieckich, a w latach 1987–1992 kierowała Związkiem Radzieckich Towarzystw Przyjaźni i Stosunków Kulturalnych z Zagranicą. Jej działalność polityczna i społeczna miała szeroki wpływ na życie publiczne Związku Radzieckiego i Federacji Rosyjskiej.

Nagrody i osiągnięcia Walentyny Tierieszkowej

Za swój pionierski wkład w podbój kosmosu, Walentyna Tierieszkowa została uhonorowana najwyższym tytułem Bohatera Związku Radzieckiego w 1963 roku oraz tytułem Lotnika Kosmonauty ZSRR. Jest ceniona na arenie międzynarodowej, co potwierdzają liczne ordery zagraniczne, m.in. egipski Order Nilu, chilijski Krzyż Wielki Orderu Bernardo O’Higginsa oraz polski Order Krzyża Grunwaldu I klasy. Posiada tytuł honorowego obywatela 18 miast świata, w tym Jarosławia, Kaługi, Karagandy, Bajkonuru, Witebska oraz Bratysławy.

Kluczowe odznaczenia państwowe i międzynarodowe

• Bohater Związku Radzieckiego (1963).
• Lotnik Kosmonauty ZSRR.
• Order „Za zasługi dla Ojczyzny” (wszystkie cztery klasy: I, II, III, IV).
• Dwukrotnie Order Lenina.
• Order Gagarina (2023).
• Order Nilu (Egipt).
• Krzyż Wielki Orderu Bernardo O’Higginsa (Chile).
• Order Krzyża Grunwaldu I klasy (Polska).

Posiada również tytuł honorowego obywatela 18 miast świata, w tym Jarosławia, Kaługi, Karagandy, Bajkonuru, Witebska oraz Bratysławy.

Kontrowersje i incydenty związane z Walentyną Tierieszkową

Ze względu na aktywne poparcie dla rosyjskiej inwazji na Ukrainę, Walentyna Tierieszkowa znalazła się pod surowymi międzynarodowymi sankcjami ze strony Unii Europejskiej, Stanów Zjednoczonych i wielu innych państw. 22 stycznia 1969 roku Tierieszkowa cudem uniknęła śmierci podczas zamachu na Leonida Breżniewa – zamachowiec ostrzelał samochód z kosmonautami, błędnie identyfikując go jako limuzynę przywódcy ZSRR. Jej patronat nad ulicami budzi kontrowersje – przykładem jest ulica w Dąbrowie Górniczej, której nazwa nie została zmieniona w trakcie procesu dekomunizacji w 2017 roku, co w 2022 roku wywołało publiczną debatę.

Ciekawostki o Walentynie Tierieszkowej

Podczas swoich 70. urodzin w 2007 roku, w rozmowie z Władimirem Putinem, Walentyna Tierieszkowa wyraziła niezwykłe pragnienie, deklarując chęć odbycia podróży na Marsa, nawet jeśli miałoby to oznaczać śmierć. W 1964 roku stała się inspiracją dla polskiej popkultury – żeńska grupa Filipinki nagrała na jej cześć przebój „Wala twist”, który zdobył dużą popularność w Polsce. Jej postać została upamiętniona w nowoczesnych mediach – nazwiskiem Tierieszkowej nazwano jedną z gromad gwiazd w popularnej serii gier wideo „Mass Effect”. Miała szczególny związek z Polską – odwiedziła ten kraj 23 października 1963 roku, a uczennice Technikum Włókienniczego w Łodzi uszyły dla niej specjalną suknię ślubną jako prezent. Podczas ceremonii otwarcia XXII Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Soczi w 2014 roku dostąpiła zaszczytu bycia jedną z ośmiu osób niosących flagę olimpijską na stadion.

Walentyna Tierieszkowa, jako pierwsza kobieta w kosmosie, na stałe wpisała się w historię ludzkości. Jej życie to nie tylko niezapomniane dokonania w kosmosie, ale także wieloletnia, aktywna działalność polityczna i społeczna. Jej determinacja i osiągnięcia pozostają inspiracją, demonstrując, że granice są po to, by je przekraczać.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Walentina_Tierieszkowa