Vermeer: Jan Vermeer, mistrz wnętrz Delftu, odkryty na nowo

1

Johannes Vermeer, znany również jako Jan Vermeer, to jeden z najwybitniejszych malarzy holenderskiego złotego wieku, który urodził się w 1632 roku w Delft. Mimo że za życia był jedynie umiarkowanie odnoszącym sukcesy malarzem scen rodzajowych, dziś jego twórczość jest ceniona na całym świecie, a do jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł należą „Dziewczyna z perłą” i „Mleczarka”. Artysta poślubił Catharinę Bolnes, z którą miał piętnaścioro dzieci. Jego życie zakończyło się przedwcześnie w 1675 roku, w wieku zaledwie 43 lat, pozostawiając rodzinę w znaczących długach.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 1675 roku Johannes Vermeer miał 43 lata.
• Żona/Mąż: Catharina Bolnes.
• Dzieci: Piętnaścioro dzieci.
• Zawód: Malarz, handlarz dziełami sztuki.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie arcydzieł malarstwa holenderskiego złotego wieku, takich jak „Dziewczyna z perłą”.

Johannes Vermeer: Malarz ze Złotego Wieku

Podstawowe Informacje o Johannesie Vermeerze

Johannes Vermeer, właściwie Johannes Vermeer, urodził się w Delft, w Republice Zjednoczonych Prowincji, gdzie został ochrzczony 31 października 1632 roku w Kościele Reformowanym. Jest powszechnie znany również pod krótszą formą imienia jako Jan Vermeer. Choć dziś uznaje się go za jednego z największych malarzy holenderskiego złotego wieku, za życia był jedynie umiarkowanie odnoszącym sukcesy prowincjonalnym malarzem scen rodzajowych. Jego kariera artystyczna zakończyła się nagle 15 grudnia 1675 roku, kiedy to zmarł w wieku zaledwie 43 lat po krótkiej, trwającej półtora dnia chorobie. Został pochowany tego samego dnia w protestanckim Starym Kościele (Oude Kerk) w Delft, pozostawiając rodzinę w ogromnych długach.

Życie Prywatne i Rodzina Vermeera

Życie osobiste Vermeera było naznaczone zarówno jego pochodzeniem, jak i złożonymi relacjami rodzinnymi. Jego matka, Digna Baltens, pochodziła z Antwerpii, a jej ojciec, Balthasar Geerts, miał w przeszłości problemy z prawem, będąc aresztowanym za fałszerstwo. Ojciec malarza, Reijnier Janszoon, był rzemieślnikiem trudniącym się produkcją luksusowych tkanin. W swojej karierze Reijnier zajął się również handlem dziełami sztuki i prowadzeniem karczm: najpierw „Latającego Lisa”, a od 1641 roku większego zajazdu „Mechelen” przy rynku w Delft. W kwietniu 1653 roku Johannes Vermeer poślubił Catharinę Bolnes, katoliczkę. Ślub odbył się w wiosce Schipluiden, co sugeruje, że malarz prawdopodobnie musiał wcześniej przejść na katolicyzm. Początkowo Maria Thins, zamożna teściowa artysty, sprzeciwiała się temu związkowi. Vermeer i Catharina mieli łącznie piętnaścioro dzieci, z czego dziesięcioro znamy z imion dzięki testamentom krewnych. Rodzina mieszkała w obszernym domu teściowej przy Oude Langendijk, obok „ukrytego kościoła” jezuitów. To właśnie tam, na drugim piętrze domu teściowej, znajdowała się pracownia artysty.

Kariera Artystyczna Johannesa Vermeera

Droga artystyczna Vermeera jest owiana pewną tajemnicą. Nie ma jasnych dowodów na to, u kogo pobierał nauki, a historycy sztuki spekulują, że jego nauczycielami mogli być Carel Fabritius lub Abraham Bloemaert. Niektórzy sugerują, że Vermeer mógł być samoukiem, korzystającym z kontaktów handlowych swojego ojca. 29 grudnia 1653 roku Vermeer został członkiem prestiżowej Gildii Świętego Łukasza w Delft. Niestety, z powodu kryzysu gospodarczego wywołanego wojną i zarazą, nie zapłacił on wówczas standardowej opłaty wpisowej do gildii, co świadczy o wczesnych problemach finansowych. Vermeer pracował niezwykle powoli i z wielką precyzją, tworząc średnio tylko trzy obrazy rocznie. Do dziś przetrwało jedynie 34 dzieła, które są mu powszechnie przypisywane, choć w XIX wieku Théophile Thoré-Bürger błędnie przypisał mu aż 66 płócien. Mimo niewielkiego dorobku, artysta cieszył się dużym szacunkiem wśród lokalnych artystów, o czym świadczy fakt, że czterokrotnie wybierano go na przewodniczącego (dziekana) Gildii Świętego Łukasza. W 1672 roku Vermeer został wezwany jako jeden z 35 ekspertów do oceny kolekcji obrazów sprzedanych elektorowi brandenburskiemu. Vermeer orzekł wówczas, że oceniane dzieła są fałszerstwami i są „bezwartościowe”.

Dziedzictwo i Ponowne Odkrycie Vermeera

Po śmierci Johannes Vermeer popadł w niemal całkowite zapomnienie na blisko dwa stulecia. Został nawet pominięty w kluczowej książce o malarstwie holenderskim Arnolda Houbrakena z 1718 roku. Jego sława odrodziła się dopiero w XIX wieku dzięki badaniom Gustava Friedricha Waagena i eseistyce Théophile Thoré-Bürgera. To właśnie XIX-wieczny krytyk nadał mu przydomek „Sfinks z Delft”, podkreślając aurę zagadkowości otaczającą postać artysty. Choć dziś znany głównie jako malarz, malarstwo nie było jedynym zajęciem Vermeera; zarabiał on na życie przede wszystkim jako handlarz dziełami sztuki. Po śmierci ojca w 1652 roku przejął rodzinny biznes artystyczny, co jednak nie uchroniło go przed problemami finansowymi.

Majątek i Finanse Vermeera

Pomimo braku wielkiego majątku, Vermeer używał niezwykle kosztownych pigmentów, takich jak naturalna ultramaryna. Stosował ten luksusowy pigment bardzo wcześnie i obficie, nie tylko w głównych elementach obrazu, ale nawet w podmalówkach i cieniach. Pod koniec życia artysta znalazł się w tragicznej sytuacji finansowej. W 1675 roku musiał pożyczyć 1000 guldenów od handlarza jedwabiem Jacoba Romboutsza, zastawiając nieruchomość teściowej. Po jego śmierci żona Catharina musiała prosić sąd o zwolnienie z długów. Zarządcą masy upadłościowej Vermeera został słynny mikroskopista Antonie van Leeuwenhoek.

Zdrowie i Przyczyna Śmierci Vermeera

Według relacji żony, bezpośrednią przyczyną nagłego pogorszenia stanu zdrowia Vermeera był ogromny stres związany z zapaścią finansową. Malarz miał wpaść w rodzaj „frenzy” (szaleństwa/gorączki) i zmarł w ciągu zaledwie półtora dnia, mimo wcześniejszego dobrego zdrowia. Załamanie zdrowotne nastąpiło podczas wojny z Francją (Rampjaar 1672), która miała znaczący wpływ na jego kondycję psychiczną.

Kontrowersje i Kontekst Historyczny

Rok 1672 był dla Republiki Holenderskiej okresem dramatycznych wydarzeń, znanym jako „Rok Katastrofy”. Inwazja wojsk francuskich, niemieckich i brytyjskich doprowadziła do paraliżu rynku sztuki, zamknięcia sklepów i teatrów. Ta trudna sytuacja gospodarcza miała bezpośredni wpływ na życie i karierę Vermeera. Artysta nie mógł sprzedać ani własnych obrazów, ani dzieł innych mistrzów, którymi handlował, co pogłębiło jego problemy finansowe i doprowadziło do ruiny.

Ciekawostki o Johannesie Vermeerze

Większość obrazów Vermeera została namalowana w zaledwie dwóch małych pokojach jego domu. Do nielicznych dzieł namalowanych poza wnętrzami należą „Widok Delft” i „Uliczka”. Na obrazach tych często pojawiają się te same meble, dekoracje oraz te same modelki, głównie kobiety. Istnieją teorie sugerujące, że Vermeer mógł używać urządzeń optycznych, takich jak kamera obscura, aby osiągnąć precyzję w oddawaniu światła i perspektywy, co pozostaje przedmiotem debat wśród historyków sztuki. Najnowsze badania wskazują, że to Maria de Knuijt, żona Pietera van Ruijvena, była główną patronką artysty, wspierając go przez większość jego kariery. Informacje o patronce stały się głośne dzięki przełomowej wystawie w Rijksmuseum w 2023 roku.

Chronologia Życia i Twórczości Vermeera

Poniższa tabela przedstawia kluczowe daty z życia i kariery artystycznej Johannesa Vermeera, ukazując jego ścieżkę od narodzin po śmierć i ponowne odkrycie.

Rodzina Vermeera: Potomstwo i Bliscy

Johannes Vermeer miał liczną rodzinę, która odegrała znaczącą rolę w jego życiu. Poniżej przedstawiono kluczowe informacje dotyczące jego najbliższych.

• Matka: Digna Baltens (pochodząca z Antwerpii).
• Ojciec: Reijnier Janszoon (rzemieślnik, handlarz dziełami sztuki, karczmarz).
• Żona: Catharina Bolnes (katoliczka).
• Teściowa: Maria Thins.
• Dzieci: Łącznie 15 dzieci, z których dziesięcioro znamy z imion dzięki testamentom krewnych.

Warto wiedzieć: Mimo że Johannes Vermeer jest znany głównie jako malarz, jego głównym źródłem utrzymania był handel dziełami sztuki. Przejęcie rodzinnego biznesu po śmierci ojca nie uchroniło go jednak przed poważnymi problemami finansowymi pod koniec życia.

Kariera i Wykształcenie Vermeera

Wykształcenie artystyczne Johannesa Vermeera pozostaje przedmiotem debat. Nie ma jednoznacznych dowodów na to, u kogo pobierał nauki, a spekulacje wskazują na takie postacie jak Carel Fabritius czy Abraham Bloemaert. Niektórzy historycy sztuki skłaniają się ku teorii, że Vermeer mógł być samoukiem, korzystającym z kontaktów handlowych swojego ojca. Jego przynależność do Gildii Świętego Łukasza w Delft od 29 grudnia 1553 roku potwierdza jego status jako malarza, jednak problemy finansowe na starcie uniemożliwiły mu uiszczenie standardowej opłaty wpisowej. Vermeer pracował niezwykle powoli i z wielką precyzją, tworząc średnio tylko trzy obrazy rocznie, co przekłada się na niewielki dorobek – do dziś przetrwało jedynie 34 dzieła.

Drogocenne Pigmenty i Technika Malarska

Mimo braku wielkiego majątku, Vermeer słynął z używania niezwykle kosztownych pigmentów, z których najbardziej znaczącą była naturalna ultramaryna. Stosował ten luksusowy pigment bardzo wcześnie i obficie, nierzadko wykraczając poza główne elementy obrazu, wykorzystując go również w podmalówkach i cieniach. Ta dbałość o detale i jakość materiałów, w połączeniu z powolnym procesem twórczym, przyczyniła się do wyjątkowości jego dzieł. Teorie sugerują, że Vermeer mógł korzystać z pomocy mechanicznych, takich jak kamera obscura, co mogło pomagać mu w osiągnięciu fotograficznej precyzji w oddawaniu światła i perspektywy. Kwestia używania przez niego tych urządzeń optycznych pozostaje jednak przedmiotem debat naukowych.

Kontekst Historyczny: Rok Katastrofy i Jego Skutki

Rok 1672 był dla Republiki Holenderskiej okresem dramatycznych wydarzeń, znanym jako „Rok Katastrofy”. Inwazja wojsk francuskich, niemieckich i brytyjskich doprowadziła do paraliżu rynku sztuki, zamknięcia sklepów i teatrów. Ta trudna sytuacja gospodarcza miała bezpośredni wpływ na życie i karierę Vermeera. Artysta nie mógł sprzedać ani własnych obrazów, ani dzieł innych mistrzów, którymi handlował, co pogłębiło jego problemy finansowe i doprowadziło do ruiny.

Dziedzictwo i Ponowne Odkrycie

Po śmierci Johannes Vermeer popadł w niemal całkowite zapomnienie na blisko dwa stulecia. Został pominięty w kluczowej książce o malarstwie holenderskim Arnolda Houbrakena z 1718 roku. Jego sława odrodziła się dopiero w XIX wieku dzięki badaniom Gustava Friedricha Waagena i eseistyce Théophile Thoré-Bürgera. To właśnie XIX-wieczny krytyk nadał mu przydomek „Sfinks z Delft”, podkreślając aurę zagadkowości otaczającą postać artysty. Najnowsze badania wskazują, że to Maria de Knuijt, żona Pietera van Ruijvena, była główną patronką artysty, wspierając go przez większość jego kariery. Informacje o patronce stały się głośne dzięki przełomowej wystawie w Rijksmuseum w 2023 roku.

Johannes Vermeer, mimo że za życia nie osiągnął wielkiego rozgłosu, pozostawił po sobie dziedzictwo, które na trwałe wpisało się w historię sztuki. Jego mistrzowskie dzieła, charakteryzujące się niezwykłą grą światła, subtelną psychologią postaci i perfekcyjnym warsztatem, do dziś fascynują widzów na całym świecie, czyniąc go jednym z filarów holenderskiego złotego wieku malarstwa.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Johannes_Vermeer