Thomas Hobbes (urodzony 5 kwietnia 1588 roku, zmarł 4 grudnia 1679 roku) to postać o ogromnym znaczeniu dla rozwoju filozofii politycznej i społecznej. Angielski myśliciel, polimata, znany jest przede wszystkim jako autor monumentalnego dzieła „Lewiatan”. W wieku 91 lat pozostawił po sobie bogate dziedzictwo, które do dziś stanowi punkt odniesienia w dyskusjach o naturze władzy, społeczeństwa i człowieka. Jego praca, głęboko zakorzeniona w realiach burzliwych czasów, w których przyszło mu żyć, stanowi próbę zrozumienia mechanizmów rządzących ludzkimi relacjami i potrzebą istnienia silnego państwa.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 91 lat (żył od 5 kwietnia 1588 do 4 grudnia 1679)
- Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub mężu
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach
- Zawód: Filozof, matematyk, historyk
- Główne osiągnięcie: Autor „Lewiatana”, twórca teorii umowy społecznej
Wczesne lata i pochodzenie Thomasa Hobbesa
Thomas Hobbes przyszedł na świat 5 kwietnia 1588 roku w Westport. Jego narodziny były naznaczone niezwykłymi okolicznościami – były przedwczesne i wywołane strachem matki na wieść o zbliżającej się inwazji Wielkiej Armady. Filozof sam później wspominał to wydarzenie, mówiąc, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach. Ten wczesny doświadczony lęk mógł mieć wpływ na jego późniejsze rozważania o naturze ludzkiej i konieczności stabilnego porządku społecznego.
Ojciec filozofa, Thomas Sr., pełnił funkcję wikariusza, jednak jego kariera została przerwana przez incydent przed kościołem. Po bójce z lokalnym duchownym, musiał opuścić Londyn. W tej trudnej sytuacji, opiekę nad młodym Thomasem przejął jego zamożny stryj, Francis Hobbes. Francis, będący producentem rękawiczek, zapewnił bratankowi niezbędne środki finansowe na edukację, co stanowiło kluczowy etap w kształtowaniu przyszłego myśliciela.
Edukacja i rozwój intelektualny
Talenty filologiczne i studia w Oksfordzie
Już przed podjęciem studiów uniwersyteckich, Thomas Hobbes wykazał się niezwykłymi zdolnościami humanistycznymi. Dokonał imponującego wyczynu filologicznego, tłumacząc tragedię „Medea” Eurypidesa z języka greckiego na łacińskie wiersze. Ten sukces stanowił dowód jego wczesnych talentów i głębokiego zrozumienia literatury klasycznej.
W latach 1601–1602, Hobbes wstąpił do Magdalen Hall, instytucji będącej poprzedniczką Hertford College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Tam zgłębiał tajniki logiki scholastycznej oraz matematyki. Mimo formalnego kształcenia, sam Hobbes nie darzył sympatią ówczesnego systemu nauczania uniwersyteckiego, uważając go za przestarzały i mało inspirujący.
Podróże po Europie i zetknięcie z nowymi ideami
Okres od 1610 do 1615 roku był dla Hobbesa czasem pierwszej „Grand Tour” po Europie. Ta podróż miała fundamentalne znaczenie dla jego rozwoju intelektualnego. Pozwoliła mu na bezpośrednie zetknięcie się z nowymi, europejskimi metodami naukowymi i krytycznymi, które stanowiły wyraźną opozycję wobec dominującej wówczas w nauczaniu scholastyki. Te doświadczenia poszerzyły jego horyzonty i umocniły jego skłonność do racjonalnego myślenia.
Kariera i główne dzieła Thomasa Hobbesa
Pierwsze publikacje i praca dla Francisa Bacona
Pierwszym znaczącym dziełem Thomasa Hobbesa, opublikowanym w 1628 roku, było angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. Co istotne, był to pierwszy przekład tego klasycznego dzieła dokonany bezpośrednio z greckiego manuskryptu, co podkreślało jego filologiczne kompetencje i dbałość o autentyczność.
Przez pewien czas Hobbes miał okazję współpracować ze słynnym filozofem i mężem stanu, Francisem Baconem. Pełnił u jego boku funkcję amanuensisa (sekretarza lub kopisty), pomagając w tłumaczeniu kilku esejów Bacona na język łaciński. Ta praca z pewnością wpłynęła na jego własne myślenie i podejście do filozofii.
Działalność jako tutor i sekretarz rodziny Cavendish
Przez większość swojego dorosłego życia, Thomas Hobbes był silnie związany z wpływową arystokratyczną rodziną Cavendishów. Pełnił tam rolę tutora, czyli nauczyciela, a także sekretarza dla kilku pokoleń tej dynastii. Ta długotrwała relacja zapewniła mu stabilność finansową oraz dostęp do bogatych zasobów intelektualnych i kulturalnych, co umożliwiło mu poświęcenie się pracy filozoficznej i pisarskiej. Wśród jego protektorów znajdował się m.in. William Cavendish, pierwszy Earl of Devonshire.
W 1647 roku, podczas swojego pobytu na wygnaniu w Paryżu, Hobbes objął prestiżową funkcję instruktora matematyki. Jego uczniem był młody Karol, książę Walii, który później objął tron jako król Karol II Stuart. Ta relacja podkreśla jego wszechstronność i uznanie, jakim cieszył się w kręgach dworskich, pomimo burzliwych czasów politycznych.
Wkład w rozwój filozofii politycznej: „De Cive” i „Lewiatan”
W 1642 roku Hobbes wydał swoje dzieło „De Cive” (O obywatelu). Była to trzecia część jego ambitnego, planowanego systemu filozoficznego. Książka ta spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem w kręgach intelektualnych, umacniając jego pozycję jako ważnego myśliciela. Tematyka i argumentacja zawarta w „De Cive” zapowiadały kluczowe idee, które rozwinie później w swoim najbardziej znanym dziele.
Jego opus magnum, „Lewiatan” (oryg. „Leviathan”), ukazało się w połowie 1651 roku. Dzieło to stało się kamieniem milowym w historii filozofii politycznej. Charakterystyczną cechą książki była słynna rycinę na stronie tytułowej, przedstawiająca giganta złożonego z wielu małych ludzkich postaci. Ten obraz symbolizował państwo jako „ciało polityczne” pod władzą suwerena. W „Lewiatanie” Hobbes przedstawił swoją kompleksową teorię umowy społecznej, analizując naturę władzy, sprawiedliwości i porządku społecznego. Książka ta, choć kontrowersyjna, miała ogromny wpływ na dalszy rozwój myśli politycznej.
Ambitny system filozoficzny Hobbesa
Thomas Hobbes dążył do stworzenia spójnego i wszechogarniającego systemu filozoficznego, który wyjaśniałby wszystkie zjawiska w świecie. Jego system był podzielony na trzy główne traktaty: „De Corpore” (O ciele), „De Homine” (O człowieku) oraz traktat o państwie, którego zwieńczeniem był „Lewiatan”. W swoich rozważaniach Hobbes starał się wyjaśnić rzeczywistość poprzez mechaniczne działanie i ruch, co odzwierciedlało jego fascynację nowymi odkryciami w dziedzinie fizyki.
Kluczowe dzieła Thomasa Hobbesa
- „Wojna peloponeska” (tłumaczenie), 1628
- „The Elements of Law, Natural and Politic”, 1640
- „De Cive” (O obywatelu), 1642
- „Lewiatan” (oryg. „Leviathan”), 1651
- „De Corpore” (O ciele)
- „De Homine” (O człowieku)
Filozofia polityczna Thomasa Hobbesa
Koncepcja stanu natury i „wojny każdego z każdym”
Centralnym punktem teorii politycznej Thomasa Hobbesa jest koncepcja „stanu natury”. Hobbes opisywał ten pierwotny stan ludzkiej egzystencji jako „wojnę każdego z każdym” (łac. bellum omnium contra omnes). W takim stanie, według jego wizji, życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. Brak silnej władzy centralnej prowadzi do ciągłego konfliktu, braku bezpieczeństwa i niemożności rozwoju cywilizacyjnego. Człowiek jest z natury egoistyczny i kieruje się własnym interesem, co w stanie natury prowadzi do anarchii.
Teoria umowy społecznej i potrzeba absolutnej władzy
Aby uniknąć chaosu i brutalności stanu natury, Hobbes argumentował, że ludzie muszą zawrzeć umowę społeczną. W ramach tej umowy jednostki dobrowolnie rezygnują z części swojej wolności i powierzają absolutną władzę suwerenowi. Suweren, czy to monarcha czy zgromadzenie, ma za zadanie zapewnić porządek, bezpieczeństwo i stabilność. Jego władza musi być nieograniczona, aby skutecznie zapobiegać powrotowi do stanu wojny. Skuteczna umowa społeczna nie musi koniecznie prowadzić do ubezwłasnowolnienia jednostek i przekazania całej władzy suwerenowi – to jest kluczowe dla zrozumienia jego myśli, choć w praktyce, dla Hobbesa, absolutna władza była koniecznym warunkiem utrzymania pokoju.
Warto wiedzieć: Filozofia Hobbesa, choć kładzie nacisk na absolutną władzę suwerena, stanowiła ważny krok w rozwoju koncepcji umowy społecznej, która później była rozwijana przez takich myślicieli jak John Locke.
Wpływ wojny domowej na poglądy polityczne Hobbesa
Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651), toczącej się między siłami parlamentarzystów a rojalistami, miało głęboki wpływ na kształtowanie poglądów politycznych Thomasa Hobbesa. Okrutne realia konfliktu wewnętrznego utwierdziły go w przekonaniu, że rządy absolutne są jedynym skutecznym środkiem do utrzymania stabilności społecznej i zapobiegania dalszym rozlewom krwi. Chaos i przemoc, których był świadkiem, stanowiły dla niego empiryczne potwierdzenie jego teoretycznych rozważań o naturze ludzkiej i konieczności silnej władzy.
Kontrowersje i konflikty w życiu Thomasa Hobbesa
Skandal wokół publikacji „Lewiatana”
Publikacja „Lewiatana” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal i wzbudziła silne kontrowersje. Thomas Hobbes został oskarżony o ateizm i tak zwany „hobbizm”, czyli herezję przypisywaną jego filozofii. Te zarzuty doprowadziły do zerwania jego kontaktów z wygnanymi rojalistami przebywającymi w Paryżu, którzy postrzegali jego dzieło jako atak na monarchię i religię.
Konflikt z René Descartesem
Thomas Hobbes wszedł również w ostry konflikt intelektualny z René Descartesem, jednym z najwybitniejszych filozofów swoich czasów. W 1641 roku Hobbes napisał krytykę „Medytacji o pierwszej filozofii” Descartesa. Ich wymiana zdań była na tyle szorstka i nacechowana wzajemną niechęcią, że Descartes ostatecznie zerwał wszelką korespondencję z Hobbesem, co świadczy o intensywności i nieprzejednaniu ich debaty.
Wygnanie i poszukiwanie ochrony
Ze względu na swoje kontrowersyjne poglądy religijne i polityczne, Thomas Hobbes był zmuszony do ucieczki z Anglii. Już w 1640 roku, na jedenaście lat, udał się do Paryża. Później, po powrocie do Anglii, w burzliwych czasach rewolucji, musiał szukać ochrony u rewolucyjnego rządu angielskiego, co pokazuje złożoność i niepewność jego sytuacji politycznej.
Ciekawostki z życia Thomasa Hobbesa
Spotkanie z Galileuszem we Florencji
Podczas swojego pobytu we Florencji w 1636 roku, Thomas Hobbes miał okazję odwiedzić Galileusza. Słynny włoski astronom przebywał wówczas w areszcie domowym po wyroku inkwizycji. To spotkanie miało istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu, które stały się ważnymi elementami jego późniejszych rozważań filozoficznych.
Choroba i ukończenie „Lewiatana”
W 1647 roku Thomas Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby. Schorzenie to wyłączyło go z pracy intelektualnej na okres sześciu miesięcy. Pomimo tego dramatycznego doświadczenia, po wyzdrowieniu Hobbes zdołał ukończyć pisanie swojego fundamentalnego dzieła, „Lewiatana”, co świadczy o jego niezwykłej determinacji i sile charakteru.
Stosunek do pracy eksperymentalnej
Mimo że Thomas Hobbes wykazywał duże zainteresowanie fizyką i ruchem ciał, otwarcie gardził pracą eksperymentalną. Uważał ją za mniej wartościową niż czyste rozważania teoretyczne i dedukcyjne. Preferował metody aprioryczne, opierające się na rozumowaniu logicznym, co odróżniało go od wielu współczesnych mu naukowców, którzy kładli nacisk na doświadczenie i obserwację.
Chronologia życia i kariery Thomasa Hobbesa
| Data | Wydarzenie |
| 5 kwietnia 1588 | Narodziny w Westport |
| 1601–1602 | Studia w Magdalen Hall, Oksford |
| 1610–15 | Pierwsza „Grand Tour” po Europie |
| 1628 | Publikacja tłumaczenia „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa |
| 1640 | Ucieczka do Paryża |
| 1641 | Krytyka „Medytacji o pierwszej filozofii” Descartesa |
| 1642 | Publikacja „De Cive” |
| 1647 | Instruktor matematyki Karola, księcia Walii; ciężka choroba |
| 1651 | Publikacja „Lewiatana” |
| 1660 | Powrót do Anglii po Restauracji Stuartów |
| 4 grudnia 1679 | Śmierć w wieku 91 lat |
Thomas Hobbes pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii myśli politycznej. Jego teoria umowy społecznej, choć podkreślająca potrzebę silnej władzy, stanowiła fundamentalny wkład w zrozumienie podstaw państwowości i relacji między jednostką a społeczeństwem. Dzieła takie jak „Lewiatan” wciąż inspirują do refleksji nad naturą ludzką i wyzwaniami związanymi z organizacją życia społecznego.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co twierdził Hobbes?
Hobbes twierdził, że ludzie w stanie natury kierują się egoizmem i dążeniem do samozachowania, co prowadzi do „wojny wszystkich ze wszystkimi”. Aby zapewnić pokój i bezpieczeństwo, ludzie dobrowolnie zrzekają się części swoich swobód na rzecz suwerennej władzy.
Co charakteryzowało myśl polityczną Thomasa Hobbesa?
Myśl polityczna Hobbesa charakteryzowała się radykalnym pesymizmem co do natury ludzkiej i silnym przekonaniem o konieczności absolutnej władzy państwowej. Uważał, że tylko silne rządy mogą zapobiec chaosowi i anarchii wynikającej z naturalnych skłonności ludzi.
Z czego słynie Thomas Hobbes?
Thomas Hobbes słynie przede wszystkim ze swojego fundamentalnego dzieła „Lewiatan”, w którym przedstawił swoją teorię umowy społecznej i uzasadnienie dla istnienia absolutnego suwerena. Jest uważany za jednego z ojców nowożytnej filozofii politycznej.
Czym jest Lewiatan Hobbesa?
Lewiatan Hobbesa to metafora silnego, absolutnego państwa, które posiada nieograniczoną władzę nad jednostkami. Jest to twór powstały w wyniku umowy społecznej, którego głównym celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa obywatelom, nawet kosztem ich wolności.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes
