Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, to postać o niezwykłej wadze w historii literatury, filozofii i duchowości, ceniony na całym świecie jako jeden z najwybitniejszych poetów mistycznych i myślicieli sufickich. Urodzony 30 września 1207 roku, w grudniu 2023 roku miałby 816 lat. Jego życie, naznaczone głębokimi przeżyciami duchowymi, w tym przełomowym spotkaniem z Szamsem z Tabrizu, zaowocowało powstaniem dzieł, które do dziś inspirują miliony ludzi, przekraczając bariery kulturowe i religijne. Po śmierci swojego ojca, cenionego teologa, Rumi początkowo podążał ścieżką nauczania islamskiego, by następnie, pod wpływem mistycznych doświadczeń, stać się jednym z najbardziej wpływowych twórców poezji sufickiej.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: W grudniu 2023 roku Rumi miał 816 lat.
- Żona/Mąż: Rumi miał dwie żony: Gowhar Khatun i córkę jednego z uczonych.
- Dzieci: Miał dwóch synów: Sultan Walada i Ala-eddina Chalabi.
- Zawód: Poeta mistyczny, filozof suficki, teolog, prawnik islamski.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnego poematy duchowego „Masnavi” oraz zbioru lirycznych wierszy „Divan-e Shams-e Tabrizi”, które stanowią kluczowe dzieła literatury perskiej i sufickiej.
Podstawowe informacje o Rumi
Data i miejsce urodzenia
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, którego imię do dziś rozbrzmiewa w świecie kultury, przyszedł na świat 30 września 1207 roku w mieście Wakhsh. Położone na wschodnim brzegu rzeki Wakhsh, w regionie dzisiejszego Tadżykistanu, miasto to w tamtym czasie stanowiło część rozległego i potężnego Imperium Chorezmijskiego.
Pochodzenie i etniczność
Rumi wywodził się z rodziny o głęboko zakorzenionych perskich korzeniach. Jego ojciec, Bahâ’ uddîn Walad, był szanowanym kaznodzieją i prawnikiem, cieszącym się autorytetem w regionie Wielkiego Balchu. Ten obszar był wówczas jednym z kluczowych centrów perskiej kultury i kolebką rozwoju sufizmu, mistycznego odłamu islamu, co miało niebagatelny wpływ na duchowy rozwój młodego poety.
Znaczenie imienia i przydomków
Przydomek „Rumi” dosłownie oznacza „Rzymianin”, co ma swoje uzasadnienie historyczne. Odnosi się on do faktu, że przez większość swojego życia Rumi przebywał w Anatolii, krainie będącej w przeszłości częścią Cesarstwa Bizantyjskiego, przez muzułmanów zwanego „Rumem”. W świecie perskojęzycznym, zwłaszcza w Iranie, powszechnie używa się wobec niego tytułów honorowych „Mawlānā” lub „Molānā”, oznaczających „nasz mistrz”. W Turcji z kolei funkcjonuje forma „Mevlânâ”, która również podkreśla jego pozycję jako duchowego przewodnika.
Data i okoliczności śmierci
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī zakończył ziemską wędrówkę 17 grudnia 1273 roku w Konyi, ówczesnej stolicy Sułtanatu Rum. W chwili śmierci miał 66 lat. Jego odejście było wydarzeniem doniosłym, znaczącym nie tylko dla jego uczniów i zwolenników, ale również dla całej historii kultury regionu, zapoczątkowując rozwój wielkiego kultu jego osoby i dzieła.
Rodzina i życie prywatne Rumi
Rodzice i tradycja rodzinna
Ojcem Rumiego był Bahā ud-Dīn Walad, wybitna postać o dużym autorytecie, znany jako „Sułtan Uczonych”, teolog i mistyk. Rodzina Rumiego od pokoleń kultywowała tradycję nauczania islamu, opierając się na liberalnej szkole hanaficko-maturydyjskiej. To intelektualne i duchowe dziedzictwo stanowiło fundament, na którym kształtował się światopogląd i późniejsza twórczość poety.
Małżeństwa i potomstwo
W 1225 roku, podczas pobytu w Karamanie, Rumi zawarł związek małżeński z Gowhar Khatun. Owocem tego związku było dwóch synów: Sultan Walad i Ala-eddin Chalabi. Sultan Walad odegrał kluczową rolę w kontynuacji duchowego dziedzictwa swojego ojca, stając się założycielem bractwa Mevlevi. Po śmierci Gowhar Khatun, Rumi ożenił się ponownie, tym razem z córką jednego z uczonych, z którą również miał potomstwo. Jednakże to jego pierwsi synowie, Sultan Walad i Ala-eddin Chalabi, są najczęściej wspominani w kontekście jego rodziny i dziedzictwa.
Ucieczka przed Mongołami
Okres wczesnego dzieciństwa Rumiego, od około 5 do 13 roku życia, naznaczony był przymusową emigracją jego rodziny. Najazdy hord mongolskich zmusiły ich do opuszczenia rodzinnych stron w Azji Środkowej. Długa i pełna wyzwań podróż wiodła rodzinę przez takie miasta jak Samarkanda, Niszapur, Bagdad, aż do Hidżazu i Damaszku. Te doświadczenia z okresu dzieciństwa z pewnością ukształtowały wrażliwość i perspektywę młodego poety.
Kariera i edukacja Rumi
Edukacja religijna i prawnicza
Po śmierci swojego ojca w 1231 roku, 25-letni Rumi przejął jego obowiązki jako islamski molvi, czyli nauczyciel. Przez kolejne dziewięć lat jego edukacja rozwijała się pod kierunkiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego, co znacząco pogłębiło jego wiedzę teologiczną i prawniczą, przygotowując go do roli wybitnego uczonego.
Działalność jako jurysta
Zanim Rumi zyskał światową sławę jako poeta, był powszechnie uznanym islamskim prawnikiem w Konyi. W tej roli nie tylko wydawał fatwy, czyli oficjalne opinie prawne dotyczące kwestii religijnych i społecznych, ale także wygłaszał poruszające kazania w meczetach i nauczał studentów w medresie, przekazując im swoją obszerną wiedzę i mądrość.
Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu
Kluczowym momentem, który całkowicie odmienił losy Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, było spotkanie z wędrownym derwiszem Szamsem z Tabrizu. To przełomowe wydarzenie miało miejsce 15 listopada 1244 roku. Intensywna relacja, jaka nawiązała się między nimi, miała charakter mistrza i ucznia, a jej wpływ był tak głęboki, że Rumi porzucił swoje dotychczasowe obowiązki nauczyciela i jurysty, całkowicie poświęcając się duchowym poszukiwaniom.
Zniknięcie Szamsa i narodziny poety
Tajemnicze zniknięcie Szamsa z Tabrizu w grudniu 1248 roku pogrążyło Rumiego w głębokiej żałobie i rozpaczy. To osobiste cierpienie i ból po utracie bliskiej osoby stały się potężnym katalizatorem dla jego twórczości poetyckiej. W swoich wierszach Rumi poszukiwał duchowej jedności z Szamsem, co ukształtowało jego niepowtarzalny styl, głębię emocjonalną i filozofię, która do dziś porusza serca czytelników.
Warto wiedzieć: Okoliczności zniknięcia Szamsa z Tabrizu pozostają owiane tajemnicą, co dodatkowo potęguje mistyczną aurę otaczającą tę niezwykłą relację i jej fundamentalny wpływ na dalsze życie oraz twórczość Rumiego.
Dzieła i dziedzictwo Rumi
Główne dzieła
Najważniejszym dziełem Rumiego jest „Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī)”, monumentalny poemat duchowy, który często określany jest mianem „Koran w języku perskim”. Jest to jedno z najwybitniejszych dzieł literatury perskiej, stanowiące swoiste kompendium duchowych nauk i filozofii sufickiej. Równie cenny jest „Divan-e Shams-e Tabrizi”, zbiór lirycznych wierszy (gazali), napisanych pod wpływem jego głębokiej relacji z Szamsem z Tabrizu, stanowiący wyraz ekstatycznej miłości mistycznej. Oprócz tych arcydzieł poetyckich, Rumi pozostawił po sobie również znaczące dzieła prozą, takie jak „Fihi ma fihi” (zapisy jego rozmów i wykładów), „Majalis-i Sab’a” (Siedem Kazań) oraz „Maktubat”, które stanowią ważne źródło dla poznania jego myśli.
Lista kluczowych dzieł
- Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī) – monumentalny poemat duchowy, często określany jako „Koran w języku perskim”.
- Divan-e Shams-e Tabrizi – zbiór lirycznych wierszy (gazali), wyraz ekstatycznej miłości mistycznej.
- Fihi ma fihi – zapisy rozmów i wykładów Rumiego.
- Majalis-i Sab’a – Siedem Kazań.
- Maktubat – dzieła prozą.
Status „najpopularniejszego poety świata”
Rumi jest powszechnie uznawany za najpopularniejszego poetę na świecie, a jego twórczość zdobyła globalne uznanie. Jego dzieła zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, a w ostatnich latach zyskał miano najlepiej sprzedającego się poety w Stanach Zjednoczonych. To świadczy o uniwersalnym przesłaniu jego poezji, które przemawia do ludzi z różnych kultur i tradycji, poszukujących głębszego sensu życia.
Uznanie UNESCO
Wkład Rumiego w kulturę światową oraz jego promowanie idei pokoju i tolerancji zostały uhonorowane przez UNESCO. Z okazji 800-lecia jego urodzin, przypadających na rok 2007, organizacja ta wybiła pamiątkowy medal, podkreślając jego nieocenione znaczenie dla dziedzictwa ludzkości i jego rolę w budowaniu mostów między różnymi kulturami.
Muzyka, rytuały i filozofia Rumi
Zakon Wirujących Derwiszy
Po śmierci Rumiego, jego syn Sultan Walad, wraz z uczniami, założył zakon Mevlevi, który na całym świecie znany jest jako Zakon Wirujących Derwiszy. Członkowie tego zakonu celebrują rytuał Sama, czyli mistyczny taniec polegający na wirowaniu. Jest to praktyka głęboko zakorzeniona w duchowości sufickiej, którą Rumi rozwijał i propagował, a która stanowi symboliczne dążenie do jedności z Absolutem.
Koncepcja Sufi Whirling
Rumi jest uznawany za prekursora lub popularyzatora praktyki wirowania jako formy medytacji i modlitwy. Wierzył on, że poprzez muzykę i taniec dusza może uwolnić się od ograniczeń materialnego świata, osiągając stan duchowego uniesienia i transcendentnego poznania. Ta praktyka, znana jako Sufi Whirling, stanowi integralną część dziedzictwa Mevlevi i jest potężnym symbolem dążenia do jedności z boskością.
Uniwersalizm i tolerancja
Rumi był postacią o niezwykle otwartym umyśle, akceptującym ludzi niezależnie od ich wyznania czy pochodzenia. W swoich naukach kładł nacisk na miłość jako uniwersalną drogę do Boga, podkreślając, że autentyczne połączenie duchowe nie ogranicza się jedynie do rygorystycznego przestrzegania zewnętrznych rytuałów. Jego filozofia uniwersalizmu i tolerancji sprawia, że jego przesłanie jest niezwykle aktualne i potrzebne we współczesnym świecie.
Ciekawostki i kontrowersje związane z Rumi
Spotkanie z Attarem
Według jednej z barwnych legend, podczas ucieczki przed najazdami mongolskimi, młody Rumi miał okazję spotkać w Niszapurze słynnego poetę Attara. Attar, widząc przechodzącego ojca Rumiego z synem, miał proroczo stwierdzić: „Oto morze, za którym płynie ocean”. Ta symboliczna przepowiednia zdaje się zapowiadać przyszłą wielkość i niebywałe znaczenie młodego Jalala dla świata.
Relacja z Szamsem
Intensywna i głęboka więź łącząca Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła liczne kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów w Konyi. Niektórzy zarzucali mu zaniedbywanie obowiązków religijnych na rzecz fascynacji tajemniczym derwiszem. Ta relacja, choć bywała źródłem cierpienia po zniknięciu Szamsa, była bezsprzecznie kluczowa dla narodzin niezwykłej poetyckiej twórczości Rumiego.
Miejsce spoczynku
Mauzoleum Rumiego w Konyi, znane jako Mevlana Museum, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji. Stanowi ono symboliczne miejsce spoczynku poety oraz ważny ośrodek kultu jego dziedzictwa. Jest to również symbol duchowego mostu łączącego Wschód i Zachód, przyciągając pielgrzymów i turystów z całego świata, pragnących doświadczyć bliskości jego mądrości i twórczości.
Dzieła Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī’ego przypominają nam o uniwersalnych prawdach dotyczących miłości, duchowości i poszukiwania sensu życia. Jego poezja, pełna głębi i mądrości, nadal inspiruje i prowadzi ludzi na całym świecie ku lepszemu zrozumieniu siebie i otaczającej rzeczywistości.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co to znaczy Rumi?
Rumi to nazwisko poety, a także nazwa jego dzieł. Pochodzi od regionu Rum, który w średniowieczu obejmował Anatolię.
Kto to jest Rumi?
Rumi to perski poeta, uczony i mistyk suficki żyjący w XIII wieku. Jest znany przede wszystkim jako autor „Mesnevi”, epickiego dzieła zawierającego tysiące wersów poezji.
Czy Rumi był derwiszem?
Tak, Rumi jest powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych mistyków sufickich, a jego nauki i poezja są głęboko zakorzenione w tradycji derwiszów. Jest on założycielem zakonu wirujących derwiszy.
Co się stało z tatą Rumi?
Ojciec Rumiego, Bahauddin Walad, był uczonym i sufickim mistrzem. Po opuszczeniu rodzinnego miasta w obliczu najazdu Mongołów, osiedlił się w Konyi (dzisiejsza Turcja), gdzie zmarł.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi
