Paul Cézanne: Martwa natura, Gauguin i postimpresjonistyczne rewolucje

1

Paul Cézanne, urodzony 19 stycznia 1839 roku w Aix-en-Provence, był francuskim malarzem, którego w 2024 roku wiek wynosi 185 lat. Jest postacią o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju sztuki nowoczesnej, często nazywanym pomostem między impresjonizmem a rodzącym się kubizmem. Jego innowacyjne podejście do perspektywy, analizy formy i budowania przestrzeni na płótnie zrewolucjonizowało malarstwo. Życie Paula Cézanne’a było naznaczone silnym wpływem ojca bankiera, ale także głęboką przyjaźnią z pisarzem Émilem Zolą oraz późniejszym, głębokim katolicyzmem. Jego dzieła, początkowo niedoceniane, z czasem zyskały uznanie jako kamień węgielny współczesnego malarstwa, inspirując takich mistrzów jak Picasso i Matisse.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 185 lat (stan na 2024 rok)
• Żona/Mąż: Marie-Hortense Fiquet
• Dzieci: syn Paul
• Zawód: Malarz
• Główne osiągnięcie: Uznawany za ojca współczesnego malarstwa, łącznika między impresjonizmem a kubizmem.

Paul Cézanne: Podstawowe informacje o życiu

Data i miejsce urodzenia

Paul Cézanne przyszedł na świat 19 stycznia 1839 roku w Aix-en-Provence we Francji, przy ulicy rue de l’Opéra 28. Miasto to, położone w malowniczej Prowansji, stało się nie tylko miejscem jego narodzin, ale także nieustannym źródłem inspiracji dla jego twórczości, zwłaszcza dla niezliczonych pejzaży z masywem góry Sainte-Victoire.

Wykształcenie

Edukację wyższą Paul Cézanne rozpoczął w 1859 roku na wydziale prawa Uniwersytetu Aix-Marseille, choć była to decyzja podjęta pod presją ojca. Studia te trwały zaledwie dwa lata i były przez samego artystę szczerze nielubiane. Równolegle do prawa, Cézanne uczęszczał na wieczorne kursy rysunku w École de dessin d’Aix-en-Provence, gdzie jego nauczycielem był Joseph Gibert. Później, w Paryżu, kształcił się w Académie Suisse, skupiając się na doskonaleniu rysunku z natury. Ta podwójna ścieżka edukacyjna odzwierciedlała wewnętrzny konflikt między oczekiwaniami rodziny a jego własnymi, silnymi aspiracjami artystycznymi.

Miejsce spoczynku

Paul Cézanne zmarł 22 października 1906 roku w swoim ukochanym rodzinnym mieście Aix-en-Provence. Został pochowany na cmentarzu Saint-Pierre. To miejsce jego spoczynku symbolizuje głębokie przywiązanie artysty do ziemi, która przez całe życie stanowiła dla niego niewyczerpane źródło inspiracji i temat wielu jego arcydzieł.

Życie prywatne Paula Cézanne’a

Relacje rodzinne

Życie Paula Cézanne’a było silnie naznaczone relacją z ojcem, Louisem-Augustem Cézanne. Ojciec artysty, początkowo kapelusznik, a następnie zamożny bankier, wywierał na syna autorytarną presję, by ten przejął rodzinny biznes. Ta presja stanowiła stały element życia Paula, wpływając na jego wybory edukacyjne i zawodowe. Matka artysty, Anne-Elisabeth-Honorine Aubert, opisywana jako osoba żywiołowa i romantyczna, miała kluczowy wpływ na wizję świata i koncepcję życia Paula, przekazując mu swoją wrażliwość i wspierając jego artystyczne aspiracje. Rodzice sformalizowali swój związek małżeński dopiero w 1844 roku, pięć lat po narodzinach Paula.

Przyjaźnie

Jedną z najważniejszych relacji w życiu Paula Cézanne’a była jego przyjaźń z pisarzem Émile’em Zolą. Poznali się w 1852 roku w Collège Bourbon w Aix-en-Provence. Razem z Baptistinem Baille stworzyli grupę znaną jako „Trzej Nierozłączni”. Przyjaciele spędzali czas na łonie natury, czytając klasyków i gorąco debatując o sztuce i literaturze. Ta przyjaźń, choć burzliwa, miała znaczący wpływ na rozwój artystyczny i intelektualny Cézanne’a, zwłaszcza w początkach jego kariery. Zola był jednym z pierwszych, którzy zachęcali Cézanne’a do podjęcia kariery artystycznej w Paryżu.

Związek małżeński i dzieci

W 1869 roku w Paryżu Paul Cézanne poznał Marie-Hortense Fiquet, młodszą o jedenaście lat asystentkę introligatora. Hortense została jego partnerką życiową, matką jego dzieci, a w późniejszym okresie również żoną. Związek ten, choć początkowo nieformalny, stanowił ważny etap w życiu osobistym artysty. Cézanne i Hortense mieli syna, Paula, który urodził się w 1872 roku.

Religijność

W późniejszych latach życia, mimo burzliwego i często nonkonformistycznego stylu życia, Paul Cézanne stał się bardzo żarliwym i pobożnym katolikiem. Jego religijność mogła być wyrazem poszukiwania spokoju i porządku, które odzwierciedlały się także w jego twórczości, zwłaszcza w późniejszych, bardziej uporządkowanych kompozycjach.

Kariera i twórczość Paula Cézanne’a

Początki kariery i edukacja artystyczna

Droga artystyczna Paula Cézanne’a rozpoczęła się od wyjazdu do Paryża w kwietniu 1861 roku, na namowę Émile’a Zoli. Pierwsze doświadczenia w stolicy okazały się jednak rozczarowujące – artysta został odrzucony przez prestiżową École des Beaux-Arts. To niepowodzenie skłoniło go do czasowego powrotu do pracy w banku ojca, co było próbą pogodzenia oczekiwań rodzinnych z własnymi artystycznymi ambicjami. Równolegle z obowiązkami bankowymi, Cézanne kontynuował rozwijanie swoich umiejętności artystycznych, uczęszczając na kursy rysunku w Aix-en-Provence i w Paryżu.

Ewolucja stylu i techniki

Technika malarska Paula Cézanne’a charakteryzowała się powtarzalnymi, badawczymi pociągnięciami pędzla. Artysta budował złożone pola malarskie za pomocą małych plam koloru, co pozwalało mu na wydobycie struktury przedmiotów i nadawanie im solidności oraz trójwymiarowości. Wczesne lata twórczości, znane jako „okres ciemny” (1861–1870), charakteryzowały się tworzeniem dzieł pod wpływem romantyzmu i realizmu. W tym czasie Cézanne często używał szpachli malarskiej do nakładania grubych warstw farby, co jest widoczne w jego martwych naturach i portretach z tamtego okresu. W późniejszym czasie jego styl ewoluował, stając się bardziej geometryczny i analityczny, co stanowiło fundament dla rozwoju kubizmu.

Styl Paula Cézanne’a ewoluował od wpływów romantyzmu i realizmu do bardziej geometrycznego i analitycznego podejścia, które stanowiło fundament dla rozwoju kubizmu. Jego technika opierała się na powtarzalnych, badawczych pociągnięciach pędzla oraz budowaniu złożonych pól za pomocą małych plam koloru, co pozwalało mu na wydobycie struktury przedmiotów i nadawanie im solidności oraz trójwymiarowości. Wczesne lata twórczości, znane jako „okres ciemny” (1861–1870), charakteryzowały się tworzeniem dzieł pod wpływem tych nurtów, z często używaną szpachlą malarską do nakładania grubych warstw farby, co jest widoczne w jego martwych naturach i portretach z tamtego okresu.

Wpływ i rola w historii sztuki

Paul Cézanne jest powszechnie uznawany za kluczową postać w historii sztuki, stanowiącą niezastąpiony pomost między XIX-wiecznym impresjonizmem a rodzącym się w XX wieku kubizmem. Jego innowacyjne podejście do perspektywy, analizy formy i budowania przestrzeni na płótnie zrewolucjonizowało sposób postrzegania malarstwa. Cézanne’a często nazywa się „ojcem współczesnego malarstwa”, a jego wpływ na rozwój sztuki XX wieku jest nie do przecenienia. Jego dzieła, choć często niedoceniane w jego czasach, stanowiły inspirację dla takich artystów jak Pablo Picasso i Henri Matisse.

Kluczowe momenty kariery

W 1860 roku, jeszcze przed wyjazdem do Paryża, Cézanne uzyskał zgodę ojca na pomalowanie ścian salonu w rodzinnej posiadłości Jas de Bouffan. Stworzył tam wielkoformatowe murale przedstawiające cztery pory roku, które ironicznie podpisał nazwiskiem nielubianego przez siebie malarza Ingres. Okres współpracy z Camillem Pissarro w latach 70. XIX wieku był kolejnym ważnym etapem. Ich relacja ewoluowała od układu mistrz-uczeń do partnerskiej współpracy podczas wspólnych plenerów w Louveciennes i Pontoise. Przełomową wystawą w karierze Cézanne’a była ta zorganizowana w 1895 roku przez marszanda Ambroise’a Vollarda w jego paryskiej galerii. Była to pierwsza indywidualna wystawa artysty, która zapoczątkowała szersze zainteresowanie jego twórczością i analizę jego nowatorskich metod.

Osiągnięcia i uznanie Paula Cézanne’a

Pierwsze sukcesy

Pierwszym oficjalnym wyróżnieniem artystycznym Paula Cézanne’a było zdobycie drugiej nagrody na kursie studiów nad figurą w sierpniu 1859 roku, podczas jego nauki w Aix. Był to ważny sygnał, że mimo sprzeciwu ojca, jego talent artystyczny zaczyna być dostrzegany i doceniany.

Udział w Salonie Paryskim

Po wielu latach odrzuceń przez jury oficjalnego Salonu Paryskiego (w latach 1864–1869), w 1882 roku udało się Cézanne’owi wystawić swój obraz. Stało się to dzięki fortelowi przyjaciela, Antoine’a Guillemeta, który zgłosił go jako swojego ucznia. Było to symboliczne przełamanie barier i pierwszy krok do szerszego uznania jego twórczości przez oficjalne gremia artystyczne Francji.

Uznanie wśród mistrzów

Mimo że krytycy artystyczni często wyśmiewali i nie rozumieli twórczości Cézanne’a, tacy giganci sztuki jak Henri Matisse i Pablo Picasso uznawali go za najwyższy autorytet. Ich zgodne stwierdzenie, że „Cézanne jest ojcem nas wszystkich”, podkreśla jego fundamentalne znaczenie dla rozwoju sztuki nowoczesnej. Jego innowacyjne podejście do formy, koloru i przestrzeni wywarło ogromny wpływ na kształtowanie się kubizmu i innych nurtów XX wieku.

Majątek i finanse Paula Cézanne’a

Bezpieczeństwo finansowe

W przeciwieństwie do wielu swoich współczesnych artystów, którzy borykali się z problemami finansowymi, Paul Cézanne nigdy nie cierpiał biedy. Jego bezpieczeństwo finansowe było zapewnione dzięki sukcesom bankowym jego ojca, Louisa-Auguste’a Cézanne’a, który regularnie wypłacał mu pensję. Przykładowo, w 1862 roku otrzymywał 150 franków miesięcznie, co pozwalało mu na koncentrację na sztuce.

Dziedzictwo materialne

Po śmierci ojca w 1886 roku, Paul Cézanne otrzymał w spadku fortunę w wysokości 400 000 franków. Ten ogromny majątek pozwolił mu na całkowitą niezależność twórczą i życie bez trosk materialnych aż do śmierci. Dawało mu to swobodę eksplorowania własnych artystycznych wizji bez konieczności podporządkowywania się gustom rynku czy mecenasów.

Ciekawostki z życia Paula Cézanne’a

Unikanie służby wojskowej

Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku, Paul Cézanne ukrywał się w wiosce rybackiej L’Estaque, aby uniknąć poboru do wojska. Mimo że w 1871 roku uznano go za dezertera, udało mu się uniknąć konsekwencji prawnych, co pozwoliło mu na dalsze poświęcenie się sztuce.

Odkrycie pod obrazem

W 2022 roku konserwatorka Serena Urry z Cincinnati Art Museum odkryła za pomocą promieni rentgenowskich ukryty portret pod warstwami obrazu „Martwa natura z chlebem i jajkami” z 1865 roku. Przypuszcza się, że jest to jeden z najwcześniejszych autoportretów artysty, co pokazuje, jak wiele tajemnic nadal kryją jego dzieła i jak wiele można się o nich dowiedzieć dzięki nowoczesnym technologiom badawczym.

Pasja poetycka

W młodości Paul Cézanne wykazywał również pasję poetycką, pisząc wiersze, często w języku łacińskim. Choć Émile Zola namawiał go do poważnego zajęcia się poezją, Paul traktował to zajęcie głównie jako formę rozrywki i ekspresji, która nie zastępowała mu jego głównej pasji – malarstwa.

Nietypowe podpisy

Na swoich wczesnych muralach w Jas de Bouffan, Paul Cézanne złośliwie podpisywał się jako „Ingres”, datując jeden z obrazów na rok 1811. Była to bezpośrednia aluzja do dzieła „Jowisz i Tetyda” autorstwa Ingresa, wystawianego w lokalnym muzeum, co świadczy o jego ironicznym i prowokacyjnym podejściu do sztuki i jej twórców.

Zdrowie i okoliczności śmierci Paula Cézanne’a

Przyczyna śmierci

Paul Cézanne zmarł 22 października 1906 roku w wieku 67 lat. Przyczyną jego śmierci były powikłania po silnym przeziębieniu, którego nabawił się, pracując w plenerze podczas burzy. To zdarzenie doprowadziło do zapalenia płuc, które okazało się śmiertelne. Jego śmierć była znaczącą stratą dla świata sztuki, ale jego wpływ na rozwój malarstwa pozostaje niepodważalny.

Chronologia życia i kariery Paula Cézanne’a

Poniższa tabela przedstawia kluczowe momenty z życia i kariery Paula Cézanne’a, ukazując jego drogę od początków edukacji po osiągnięcie międzynarodowego uznania:

Uznanie wśród mistrzów

Choć krytycy często nie doceniali twórczości Cézanne’a w jego czasach, artyści tej miary co Henri Matisse i Pablo Picasso uznawali go za najwyższy autorytet. Ich zgodne stwierdzenie, że „Cézanne jest ojcem nas wszystkich”, podkreśla jego fundamentalne znaczenie dla rozwoju sztuki nowoczesnej. Jego innowacyjne podejście do formy, koloru i przestrzeni wywarło ogromny wpływ na kształtowanie się kubizmu i innych nurtów XX wieku.

Warto wiedzieć: Odkrycie ukrytego portretu pod jednym z obrazów Cézanne’a w 2022 roku, dokonane przy użyciu promieni rentgenowskich, stanowi fascynujący dowód na to, jak wiele tajemnic nadal kryją dzieła wielkich mistrzów i jak nowe technologie pozwalają na ich odkrywanie.

Paul Cézanne, mimo początkowych trudności i niezrozumienia, udowodnił, że wytrwałość w poszukiwaniu własnej drogi artystycznej prowadzi do stworzenia dzieł o uniwersalnym znaczeniu. Jego dziedzictwo przypomina nam o sile indywidualnej wizji i nieustającej ewolucji w sztuce.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_C%C3%A9zanne