Mata Hari: kobieta szpieg, pluton egzekucyjny i tajemnica.

1

Mata Hari, właściwie Margaretha Geertruida Zelle, urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden w Holandii. W czerwcu 2024 roku ma 147 lat. Była holenderską tancerką egzotyczną, która zdobyła międzynarodową sławę, a jej życie zakończyło się tragicznie w wieku 41 lat. Została rozstrzelana 15 października 1917 roku pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej. Jej barwna biografia, naznaczona zarówno sukcesami artystycznymi, jak i domniemanymi intrygami wywiadowczymi, do dziś fascynuje i budzi kontrowersje, czyniąc ją jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci epoki i symbolem femme fatale.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 147 lat (stan na czerwiec 2024)
• Żona/Mąż: Wyszła za mąż za Rudolfa MacLeoda (rozwód w 1902 roku).
• Dzieci: Miała dwoje dzieci: syna Normana-Johna (zmarł w dzieciństwie) i córkę Louise Jeanne.
• Zawód: Tancerka egzotyczna, agentka (zarzucana).
• Główne osiągnięcie: Stała się międzynarodową gwiazdą tańca egzotycznego, tworząc legendę „femme fatale”.

Podstawowe informacje o Mata Hari

Mata Hari, której prawdziwe nazwisko brzmiało Margaretha Geertruida Zelle, przyszła na świat 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden w Holandii. Zyskała światową sławę jako tancerka egzotyczna, a jej życie zakończyło się tragicznie 15 października 1917 roku, kiedy to została rozstrzelana w wieku 41 lat przez francuski pluton egzekucyjny w Vincennes. Oficjalnym zarzutem było szpiegostwo na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej. Pseudonim artystyczny „Mata Hari” pochodzi z języka indonezyjskiego i oznacza dosłownie „oko dnia”, co jest lokalnym określeniem słońca. Dzięki swej karierze tanecznej i domniemanym związkom z wpływowymi osobami, jej imię stało się w kulturze masowej synonimem „kobiety fatalnej”, wykorzystującej uwodzenie do celów wywiadowczych.

Życie osobiste i rodzinne Mata Hari

Rodzice i wczesne dzieciństwo

Margaretha Geertruida Zelle była córką Adama Zelle, zamożnego właściciela fabryki kapeluszy i inwestora naftowego, oraz Antje van der Meulen. Dzięki stabilnej sytuacji finansowej ojca, Margaretha wraz z trójką młodszych braci cieszyła się dostatnim dzieciństwem. Okres ten charakteryzował się luksusem i beztroską, co stanowiło kontrast dla późniejszych trudności, które spotkały młodą Margarethę.

Rozpad rodziny i tragedia młodości

Los rodziny Zelle drastycznie się zmienił w 1889 roku, kiedy to Adam Zelle zbankrutował. Konsekwencją tego wydarzenia był rozwód rodziców. Sytuacja rodzinna pogorszyła się jeszcze bardziej po śmierci matki w 1891 roku. Rodzina się rozpadła, a Margaretha trafiła pod opiekę ojca chrzestnego, co stanowiło trudny etap w jej młodości.

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem

W wieku 18 lat Margaretha odpowiedziała na ogłoszenie matrymonialne kapitana holenderskiej armii kolonialnej, Rudolfa MacLeoda, który poszukiwał żony. Pobrali się 11 lipca 1895 roku w Amsterdamie. Małżeństwo to miało przenieść ją do Indii Wschodnich, gdzie MacLeod służył, i stanowiło początek nowego, choć ostatecznie nieszczęśliwego etapu w jej życiu.

Tragiczne losy dzieci

Para miała dwoje dzieci:

• Syn Norman-John (1897–1899) – zmarł w dzieciństwie, prawdopodobnie w wyniku powikłań po leczeniu syfilisu.
• Córka Louise Jeanne (1898–1919).

Tragiczne losy dzieci stanowiły kolejny cios w życiu prywatnym Margarethy.

Przemoc domowa i rozwód

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem okazało się pasmem cierpień. Mąż był alkoholikiem i znęcał się nad nią fizycznie. Ponadto, publicznie utrzymywał konkubinę, co jeszcze bardziej pogłębiało problemy w związku. Para ostatecznie rozstała się w 1902 roku, co było wyzwoleniem dla Margarethy, ale jednocześnie oznaczało nowe wyzwania życiowe.

Kariera artystyczna Mata Hari

Początki w Paryżu i debiut jako tancerka

Po przeprowadzce do Paryża w 1903 roku, Margaretha Geertruida Zelle, przyjmując pseudonim Lady MacLeod, początkowo pracowała jako amazonka cyrkowa. Pozowała również jako modelka dla artystów, szukając swojej drogi w świecie sztuki. Przełom w jej karierze nastąpił 13 marca 1905 roku podczas występu w Musée Guimet. Została tam sensacją, prezentując wymyśloną historię o byciu jawajską księżniczką hinduskiego pochodzenia. To właśnie wtedy narodziła się legenda Mata Hari.

Styl występów i kontrowersje

Styl występów Mata Hari opierał się na stopniowym zrzucaniu ubrań, aż do momentu, gdy pozostawała jedynie w biżuteryjnym napierśniku i ozdobach na ramionach i głowie. Ważne jest podkreślenie, że nigdy nie występowała całkowicie nago z przodu, gdyż wstydziła się swojego małego biustu. Jej występy budziły kontrowersje, ale jednocześnie przyciągały tłumy widzów, spragnionych egzotyki i widowiska.

Schyłek kariery i ostatni występ

Około 1910 roku popularność Mata Hari zaczęła słabnąć. Na scenie pojawiło się wiele naśladowczyń, a krytycy zaczęli zarzucać jej brak znaczącego talentu artystycznego i opieranie sukcesu na „tanim ekshibicjonizmie”. Ostatni występ w karierze Mata Hari dała 13 marca 1915 roku, co symbolizowało koniec pewnego etapu w jej życiu.

Działalność szpiegowska i proces Mata Hari

Warto wiedzieć: W trakcie swojej kariery artystycznej Mata Hari nawiązała liczne kontakty, które miały później odegrać kluczową rolę w jej życiu.

Relacja z Wadimem Masłowem i werbunek

Podczas I wojny światowej Mata Hari zakochała się w 23-letnim rosyjskim kapitanie Wadimie Masłowie. Gdy został on ranny, Mata Hari zgodziła się szpiegować dla Francji w zamian za pozwolenie na odwiedzenie go w szpitalu polowym. Ten moment stał się punktem zwrotnym, łączącym jej życie osobiste z działalnością wywiadowczą. Kapitan Georges Ladoux z francuskiego Deuxième Bureau zaoferował jej nawet milion franków za uwiedzenie następcy tronu Niemiec, księcia Wilhelma, i wydobycie od niego tajemnic wojskowych.

Podwójna gra i rzekoma zdrada Niemców

W 1916 roku w Madrycie Mata Hari nawiązała kontakt z niemieckim attaché, majorem Arnoldem Kalle. Niemcy, uznając jej informacje za bezwartościowe plotki, celowo wysłali do Berlina depeszę napisaną łatwym do złamania kodem. Ta depesza identyfikowała ją jako szpiega H-21, co miało na celu sprowokowanie Francuzów do jej aresztowania i zniszczenia jej jako potencjalnego agenta.

Proces i rola kozła ofiarnego

Mata Hari została aresztowana 13 lutego 1917 roku w Paryżu. Francuski rząd, pilnie potrzebując sukcesu propagandowego po licznych klęskach na froncie i buntach w armii, wykreował ją na „super-szpiega”, przypisując jej odpowiedzialność za śmierć 50 000 żołnierzy. Proces, który rozpoczął się 24 lipca 1917 roku w Paryżu, a właściwie w sali sądowej w Saint-Lazare, był w dużej mierze farsą, mającą na celu znalezienie kozła ofiarnego.

Brak twardych dowodów winy

Podczas procesu nie przedstawiono jednoznacznych dowodów na to, że działania Mata Hari realnie wpłynęły na przebieg wojny. Brakowało konkretnych dowodów potwierdzających jej rolę jako agentki H21, która przyczyniła się do znaczących strat. Mimo to, Mata Hari została skazana na karę śmierci.

Kontrowersje i egzekucja Mata Hari

Postawa podczas egzekucji

Egzekucja Mata Hari, która miała miejsce 15 października 1917 roku, była wydarzeniem otoczonym wieloma sprzecznymi relacjami. Według świadka, Henry’ego Walesa, Mata Hari odmówiła zawiązania oczu i przywiązania do słupa. Tuż przed salwą plutonu egzekucyjnego miała posłać żołnierzom pożegnalny pocałunek, co podkreśla jej niezwykłą postawę w obliczu śmierci.

Wątpliwości co do winy i rehabilitacja

Wątpliwości co do winy Mata Hari istnieją do dziś. W 2001 roku fundacja jej imienia, bazując na odtajnionych aktach MI5, bezskutecznie wnioskowała do rządu Francji o jej rehabilitację. Dokumenty sugerują, że choć mogła być szpiegiem niskiego szczebla, wiele dowodów przeciwko niej zostało sfałszowanych przez francuskie służby, a jej proces był przykładem politycznego wykorzystania sprawy.

Losy ciała

Po egzekucji nikt z rodziny nie zgłosił się po ciało Mata Hari, w związku z czym zostało ono przekazane do celów naukowych. Jej głowa była przechowywana w Muzeum Anatomii w Paryżu, jednak w 2000 roku odkryto, że zaginęła, prawdopodobnie podczas przeprowadzki muzeum w 1954 roku. To zaginione szczątki stały się kolejnym elementem legendy Mata Hari.

Ciekawostki z życia Mata Hari

Edukacja

W młodości Margaretha uczyła się na nauczycielkę przedszkola w Lejdzie. Jednak jej edukacja została przerwana, gdy została usunięta z placówki przez opiekuna po tym, jak dyrektor szkoły zaczął z nią jawnie flirtować. Ten incydent pokazuje wczesne sygnały o jej relacjach z mężczyznami i ich wpływie na jej życie.

Znajomości i sieć kontaktów

Mata Hari była długoletnią kochanką milionera Émile’a Étienne’a Guimeta, fundatora muzeum, w którym debiutowała jako tancerka. Jej sieć kontaktów była rozległa i obejmowała najwyższych rangą oficerów i polityków wielu krajów europejskich. To właśnie te znajomości, często budowane na gruncie osobistym, miały później odegrać kluczową rolę w jej oskarżeniu o szpiegostwo.

Ubiór podczas śmierci

Istnieją sprzeczne relacje co do stroju Mata Hari w dniu egzekucji. Niektóre źródła podają, że miała na sobie specjalnie uszyty garnitur amazoński i białe rękawiczki, co mogło podkreślać jej sceniczną osobowość nawet w ostatnich chwilach życia.

Podsumowanie kluczowych dat z życia Mata Hari

Historia Margarethy Geertruidy Zelle, znanej jako Mata Hari, to fascynująca opowieść o kobiecie, która z tancerki egzotycznej stała się ikoną kultury masowej i tragiczną postacią I wojny światowej. Pomimo braku jednoznacznych dowodów winy w procesie o szpiegostwo, jej egzekucja zakończyła burzliwe życie, pozostawiając po sobie legendę owianą tajemnicą i kontrowersjami, która do dziś inspiruje i intryguje.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Mata_Hari