John Watts Young, ikona amerykańskiego programu kosmicznego i jeden z najbardziej wszechstronnych astronautów w historii NASA, zmarł 5 stycznia 2018 roku w Houston. Na moment śmierci miał 87 lat. Zapisał się w annałach eksploracji kosmosu jako dziewiąty człowiek, który postawił stopę na Księżycu, pełniąc funkcję dowódcy misji Apollo 16 w 1972 roku. Jego kariera jest absolutnie unikatowa, ponieważ jako jedyny astronauta NASA pilotował i dowodził czterema różnymi klasami statków kosmicznych: Gemini, modułem dowodzenia Apollo, modułem księżycowym Apollo oraz promem kosmicznym.
Pomimo trudnych początków, naznaczonych Wielkim Kryzysem i rodzinnymi tragediami, John Young wykazał się niezwykłą determinacją i poświęceniem. Po latach wybitnej służby w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych, dołączył do NASA, gdzie stał się kluczową postacią w programach Gemini i Apollo, a następnie pionierem ery wahadłowców. Jego dorobek, obejmujący łącznie ponad 34 dni spędzone w przestrzeni kosmicznej, a także historyczny pierwszy lot promu kosmicznego Columbia w 1981 roku, na zawsze ugruntował jego pozycję jako bohatera narodowego, pochowanego z honorami na Narodowym Cmentarzu w Arlington.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 87 lat (w momencie śmierci)
- Żona/Mąż: Barbara Mary Ballard (od 1954)
- Dzieci: John Jr., Sandy
- Zawód: Astronauta, pilot testowy, inżynier
- Główne osiągnięcie: Dziewiąty człowiek na Księżycu (Apollo 16), dowódca pierwszego lotu promu kosmicznego (STS-1)
John Young: Życie i wczesne lata
John Watts Young urodził się 24 września 1930 roku w San Francisco. Jego dzieciństwo przypadło na trudne czasy Wielkiego Kryzysu, co zmusiło jego rodzinę do wielokrotnych przeprowadzek. W wieku zaledwie pięciu lat młody John doświadczył poważnej tragedii rodzinnej – u jego matki zdiagnozowano schizofrenię, co skutkowało jej stałym umieszczeniem w szpitalu stanowym. Okres II Wojny Światowej przyniósł kolejne wyzwania, gdy po ataku na Pearl Harbor ojciec Johna wstąpił do marynarki wojennej, pozostawiając jego i jego brata pod opieką gospodyni domowej. Pomimo tych trudnych doświadczeń, John Young rozwijał swoje zainteresowania, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszych wyborach edukacyjnych i zawodowych.
Podczas studiów na Georgia Institute of Technology, John Young był członkiem elitarnego ANAK Society, co już wtedy świadczyło o jego zaangażowaniu i aspiracjach. Te wczesne lata, choć naznaczone przeciwnościami losu, kształtowały charakter przyszłego astronauty, budując w nim siłę, odporność i pragnienie osiągania ambitnych celów.
Służba w Marynarce Wojennej
Przed rozpoczęciem kariery w NASA, John Young zdobył cenne doświadczenie wojskowe, służąc w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych. Podczas wojny w Korei, jako oficer artylerii na niszczycielu USS Laws, operował na Morzu Japońskim, zdobywając praktyczne umiejętności dowódcze i taktyczne. Po wojnie jego ścieżka skierowała się ku lotnictwu.
Jako pilot testowy w Naval Air Test Center, Young miał okazję współpracować z takimi postaciami jak James Lovell, testując systemy uzbrojenia nowoczesnych myśliwców F-4 Phantom II. Jego wyjątkowe umiejętności pilotażu zostały potwierdzone w 1962 roku, kiedy ustanowił dwa światowe rekordy czasu wznoszenia na myśliwcu F-4 Phantom II, osiągając imponującą wysokość 25 000 metrów w zaledwie 227,6 sekundy. Swoją służbę w marynarce wojennej zakończył we wrześniu 1976 roku w stopniu komandora (captain).
Kariera w NASA: Droga do gwiazd
W 1962 roku John Young został wybrany do NASA w ramach drugiej grupy astronautów, rozpoczynając tym samym jeden z najbardziej spektakularnych rozdziałów w historii amerykańskiej agencji kosmicznej. Jego debiut w przestrzeni kosmicznej nastąpił w marcu 1965 roku podczas misji Gemini 3. Wraz z Gusem Grissomem, przeprowadził on pierwsze testy manewrowania statkiem kosmicznym na orbicie, co było kluczowym etapem w rozwoju technologii kosmicznych. Kolejna misja w ramach programu Gemini, Gemini 10 w 1966 roku, przyniosła mu kolejne znaczące osiągnięcie. Jako dowódca tej misji, ustanowił ówczesny rekord wysokości lotu załogowego, osiągając 763 kilometry.
Program Apollo stanowił kulminację marzeń o podróżach na Księżyc, a John Young odegrał w nim kluczową rolę. W 1969 roku, podczas misji Apollo 10, stał się pierwszym człowiekiem, który samotnie orbitował wokół Księżyca, wykonując kluczowe manewry przygotowujące do historycznego lądowania. Jego największym osiągnięciem w ramach programu Apollo było dowodzenie misją Apollo 16 w kwietniu 1972 roku. Spędził wówczas trzy dni na powierzchni Księżyca w rejonie Wyżyny Kartezjusza, zbierając 95 kilogramów próbek skał i przejeżdżając ponad 26 kilometrów pojazdem LRV. To właśnie podczas tej misji John Young, jako dziewiąty człowiek w historii, stanął na powierzchni Księżyca.
Po zakończeniu programu Apollo, John Young kontynuował swoją karierę w NASA, stając na czele zupełnie nowej ery w lotach kosmicznych. W 1981 roku dowodził historycznym, pierwszym lotem promu kosmiczny Columbia (STS-1). Misja ta była uznawana za niezwykle ryzykowną, a jej powodzenie otworzyło drogę do regularnych podróży kosmicznych. W latach 1974–1987 John Young pełnił również kluczową funkcję szefa Biura Astronautów (Chief of the Astronaut Office), nadzorując szkolenie i misje kolejnych pokoleń astronautów. Oficjalnie przeszedł na emeryturę z NASA 31 grudnia 2004 roku, kończąc najdłuższą w tamtym czasie karierę astronauty, trwającą ponad cztery dekady.
Kluczowe misje kosmiczne Johna Younga
- Gemini 3 (marzec 1965): Pierwsze testy manewrowania statkiem kosmicznym na orbicie.
- Gemini 10 (1966): Ustanowienie rekordu wysokości lotu załogowego (763 km).
- Apollo 10 (1969): Pierwszy człowiek samotnie orbitujący wokół Księżyca.
- Apollo 16 (kwiecień 1972): Dowództwo misji i lądowanie na Księżycu; zebrano 95 kg próbek skał, przejechano 26 km LRV.
- STS-1 (1981): Dowództwo pierwszego lotu promu kosmicznego Columbia.
Osiągnięcia i Nagrody
Dokonania Johna Younga zostały uhonorowane wieloma prestiżowymi nagrodami i wyróżnieniami. Jest on laureatem Kongresowego Kosmicznego Medalu Honoru (Congressional Space Medal of Honor), najwyższego odznaczenia cywilnego przyznawanego za wybitne zasługi w dziedzinie eksploracji kosmosu. Jego osiągnięcia obejmują łącznie imponującą liczbę 34 dni, 19 godzin i 39 minut spędzonych w przestrzeni kosmicznej. W trakcie swojej kariery wykonał trzy spacery kosmiczne (EVA), których łączny czas wyniósł ponad 20 godzin. John Young zapisał się w historii również jako jedyny astronauta NASA, który pilotował i dowodził czterema różnymi klasami statków kosmicznych: Gemini, modułem dowodzenia Apollo, modułem księżycowym Apollo oraz promem kosmicznym.
Tabela nagród i osiągnięć
| Osiągnięcie | Szczegóły |
|---|---|
| Kongresowy Kosmiczny Medal Honoru | Najwyższe cywilne odznaczenie za zasługi w eksploracji kosmosu. |
| Czas w przestrzeni kosmicznej | Łącznie 34 dni, 19 godzin i 39 minut. |
| Spacery kosmiczne (EVA) | 3 spacery kosmiczne, łącznie ponad 20 godzin. |
| Pilotowanie i dowództwo | 4 różne klasy statków kosmicznych: Gemini, moduł dowodzenia Apollo, moduł księżycowy Apollo, prom kosmiczny. |
Kontrowersje i Incydenty
Kariera Johna Younga, choć pełna sukcesów, nie była pozbawiona incydentów i kontrowersji. Podczas misji Gemini 3 w marcu 1965 roku, astronauta wywołał skandal polityczny, przemycając na pokład kanapkę z peklowaną wołowiną (corned beef sandwich). Ten nietypowy „eksperyment kulinarny” doprowadził do przesłuchań przed komisją Kongresu USA w sprawie złamania procedur bezpieczeństwa żywności.
Inny incydent miał miejsce podczas samego lądowania misji Gemini 3, kiedy to gwałtowne szarpnięcie kapsuły rzuciło astronautów na przednią szybę, uszkadzając wizjery w ich hełmach. Dodatkowo, w trakcie misji Gemini 10, John Young wraz z Michaelem Collinsem doznali silnego podrażnienia oczu spowodowanego związkiem przeciwmgielnym stosowanym w hełmach.
Ciekawostki
John Young był postacią o wszechstronnych zainteresowaniach i bogatym doświadczeniu. Już podczas studiów na Georgia Institute of Technology brał udział w rejsach szkoleniowych na pancerniku USS Missouri, gdzie miał okazję współpracować z Thomasem Staffordem. Jest on jednym z zaledwie dwóch ludzi w historii, którzy brali udział zarówno w programie Apollo, jak i w lotach promów kosmicznych, co podkreśla jego wyjątkową rolę w transformacji amerykańskiego programu kosmicznego.
John Watts Young pozostawił po sobie niezatarty ślad w historii ludzkości, dowodząc, że dzięki determinacji i odwadze można przekraczać granice znane nam jako Ziemia. Jego inspirująca historia, pełna przełomowych osiągnięć i nieustępliwości w obliczu wyzwań, stanowi trwały pomnik jego wkładu w eksplorację kosmosu i motywuje kolejne pokolenia do śmiałego dążenia do celu.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy John Young spacerował po księżycu?
Tak, John Young spacerował po Księżycu jako dowódca misji Apollo 16. Był dziewiątym człowiekiem, który postawił stopę na powierzchni Srebrnego Globu.
Na cześć kogo nazwano John Young Parkway?
John Young Parkway zostało nazwane na cześć Johna Younga, byłego astronauty NASA i wojskowego. Jest to ważna arteria komunikacyjna w Orlando na Florydzie, gdzie znajduje się Kennedy Space Center.
Ile razy John Young był w kosmosie?
John Young był w kosmosie aż sześć razy. Brał udział w pięciu misjach kosmicznych NASA, w tym w dwóch lotach na Księżyc.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/John_Young_(astronaut)
