Jerzy Fryderyk Haendel: Kompozytor, który podbił Londyn i Włochy

1

Jerzy Fryderyk Händel, urodzony 23 lutego 1685 roku w niemieckim Halle, to jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki baroku, którego twórczość na zawsze odmieniła oblicze muzyki europejskiej. Mimo niemieckich korzeni, stał się postacią integralnie związaną z kulturą brytyjską, zyskując miano brytyjskiego kompozytora narodowego. Na [miesiąc rok] ma 339 lat, a jego dorobek, obejmujący monumentalne oratoria, innowacyjne opery i wspaniałe dzieła okolicznościowe, do dziś stanowi filar repertuaru muzyki klasycznej. Choć poświęcił swoje życie sztuce, nigdy się nie ożenił, co podkreśla jego całkowite oddanie muzyce.

Jego życie, pełne podróży, sukcesów i wyzwań, stanowi fascynujący rozdział w historii muzyki. Choć urodził się jako Georg Friedrich Händel, jego tożsamość artystyczna ewoluowała, a w Anglii przyjął angielską wersję imienia – George Frideric Handel. Jego twórczość wywarła trwały wpływ na rozwój muzyki europejskiej, a jego dzieła do dziś rozbrzmiewają na scenach całego świata, świadcząc o ponadczasowości jego geniuszu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [miesiąc rok] ma 339 lat (urodzony 23 lutego 1685).
• Żona/Mąż: Nie posiadał.
• Dzieci: Nie posiadał.
• Zawód: Kompozytor epoki baroku.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych dzieł, takich jak oratorium „Mesjasz”, które na stałe wpisało się w kanon muzyki światowej.

Podstawowe informacje o Jerzym Fryderyku Händlu

Dane biograficzne i tożsamość narodowa

Georg Friedrich Händel, znany w Polsce jako Jerzy Fryderyk Händel, urodził się 23 lutego 1685 roku w Halle. Choć jego korzenie tkwią w Niemczech, w 1727 roku uzyskał brytyjskie obywatelstwo, co pozwoliło mu na pełną integrację z angielskim życiem kulturalnym. Obecnie jest powszechnie uznawany za brytyjskiego kompozytora narodowego, co podkreśla jego głębokie związki z Wielką Brytanią. Zmarł 14 kwietnia 1759 roku w Londynie, a jego pogrzeb w Opactwie Westminsterskim zgromadził około 3000 żałobników, co świadczy o jego ogromnej popularności i szacunku.

Kompozytor funkcjonował pod kilkoma wariantami swojego imienia i nazwiska, odzwierciedlającymi jego międzynarodową karierę: Georg Friedrich Händel w ojczyźnie, George Frideric Handel w Anglii, a w Polsce jako Jerzy Fryderyk Händel. Ta wielość odzwierciedla jego mobilność i wpływ na różne kultury muzyczne Europy.

Śmierć i pochówek

Jerzy Fryderyk Händel zmarł 14 kwietnia 1759 roku, w dzień Wielkiej Soboty, w Londynie. Jego uroczysty pogrzeb odbył się w prestiżowym Opactwie Westminsterskim, miejscu spoczynku wielu wybitnych postaci brytyjskiej historii. Ceremonia pogrzebowa zgromadziła około 3000 osób, co świadczy o ogromnym wpływie i uwielbieniu, jakim darzono kompozytora za życia. Został pochowany sześć dni po śmierci, 20 kwietnia 1759 roku, a jego grób do dziś stanowi ważny punkt dla miłośników muzyki klasycznej.

Kariera zawodowa i muzyczne początki

Edukacja i pierwsze kroki w muzyce

Pochodzący z rodziny bez tradycji muzycznych, młody Händel rozwijał swój talent potajemnie, ćwicząc grę na klawikordzie na strychu rodzinnego domu, wbrew woli ojca, który preferował dla niego karierę prawniczą. Edukacja muzyczna rozpoczęła się dzięki interwencji lokalnego władcy, który zachwycił się grą chłopca na organach. W 1702 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Halle, ale jego pasja do muzyki okazała się silniejsza. Od 1696 roku uczył się gry na organach u Friedricha Wilhelma Zachaua, co zaowocowało jego mianowaniem organistą w katedrze w Halle w 1702 roku.

Okres hamburski i pierwsze sukcesy operowe

W 1704 roku Händel przeniósł się do Hamburga, gdzie pracował jako skrzypek i klawesynista w Oper am Gänsemarkt. Okres ten (1704–1706) był kluczowy dla jego rozwoju artystycznego. W 1705 roku miała miejsce premiera jego pierwszej opery, „Almira”, która odniosła znaczący sukces, doczekując się 20 powtórzeń. Podczas pobytu w Hamburgu nawiązał kontakt z Reinhardem Keiserem i Georgiem Philippem Telemannem, co miało kluczowe znaczenie dla jego zainteresowania gatunkiem opery.

Podróż do Włoch i uznanie w Europie

W latach 1706–1710 Jerzy Fryderyk Händel odbył czteroletnią podróż do Włoch, gdzie odniósł spektakularne sukcesy swoimi operami, takimi jak „Rodrigo” i „Agrippina”. Szczególnie „Agrippina”, wystawiona w Wenecji, cieszyła się ogromną popularnością, doczekując się aż 27 powtórzeń z rzędu. Ta włoska przygoda ukształtowała jego styl i ugruntowała jego reputację jako utalentowanego kompozytora operowego.

Służba w Hanowerze i osiedlenie się w Anglii

W 1710 roku Jerzy Fryderyk Händel objął stanowisko muzyka na dworze elektora Hanoweru Jerzego Ludwika. W 1711 roku skomponował operę „Rinaldo”, która odniosła wielki sukces w Londynie, utwierdzając go w wyborze kierunku kariery. W 1712 roku przeniósł się do Anglii, co okazało się przełomowym momentem, otwierając drzwi do międzynarodowej sławy.

Royal Academy of Music i triumfy operowe

W 1719 roku Händel został „mistrzem orkiestry” w Royal Academy of Music. Lata 20. XVIII wieku były okresem jego największych triumfów operowych. W tym czasie skomponował wiele arcydzieł gatunku, wśród których na szczególną uwagę zasługuje opera „Juliusz Cezar w Egipcie”, która do dziś pozostaje jednym z jego najbardziej znanych i cenionych dzieł.

Przejście od opery do oratorium

W latach 40. XVIII wieku nastąpił znaczący zwrot w karierze Händla – zrezygnował z komponowania oper na rzecz tworzenia oratoriów w języku angielskim. Decyzja ta była podyktowana m.in. zmieniającymi się gustami londyńskiej publiczności, która zaczęła cenić sobie ten właśnie gatunek. Oratoria, często o tematyce biblijnej, zyskały ogromną popularność, a Händel stał się mistrzem tego gatunku.

Najsłynniejsze dzieła: „Mesjasz” i „Hallelujah”

Najsłynniejszym oratorium Jerzego Fryderyka Händla jest bez wątpienia „Mesjasz” (Messiah), którego premiera odbyła się w Dublinie w 1742 roku. Dzieło to, oparte na tekstach biblijnych, stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów muzyki sakralnej na świecie. Z oratorium „Mesjasz” wiąże się tradycja wstawania podczas wykonania chóru „Hallelujah”, zapoczątkowana rzekomo przez króla Jerzego II Hanowerskiego.

Muzyka okolicznościowa na zamówienie dworu

Händel był również cenionym kompozytorem muzyki okolicznościowej. Do najbardziej znanych przykładów należą „Water Music” (Muzyka na wodzie) z 1717 roku, wykonana podczas rejsu po Tamizie, oraz „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (Music for the Royal Fireworks) z 1749 roku, skomponowana z okazji podpisania traktatu w Akwizgranie. Te dzieła świadczą o wszechstronności Händla i jego zdolności do tworzenia muzyki dostosowanej do konkretnych wydarzeń.

Innowacje w instrumentacji

Jerzy Fryderyk Händel nie bał się eksperymentować z instrumentacją, wprowadzając do swoich dzieł nowe brzmienia. Jego innowacyjne podejście do instrumentacji, zwłaszcza w dziełach plenerowych, gdzie znacząco rozbudował sekcję instrumentów dętych, świadczy o jego otwartości na nowe brzmienia. Jego kompozytorski geniusz przejawiał się również w umiejętności wykorzystania instrumentów do budowania dramatyzmu i emocji.

Życie prywatne i osobowość

Pochodzenie rodzinne i edukacja

Pochodził z rodziny bez tradycji muzycznych; jego ojciec był cyrulikiem i początkowo lekceważył zainteresowania syna muzyką. Młody Händel rozwijał swój talent potajemnie, ćwicząc grę na klawikordzie na strychu. W 1702 roku, zgodnie z obietnicą daną ojcu, rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Halle, jednak jego pasja do muzyki okazała się silniejsza. Jego pierwszym profesjonalnym nauczycielem gry na organach był Friedrich Wilhelm Zachau, pod którego kierunkiem zdobywał szlify, co doprowadziło do jego mianowania organistą w katedrze.

Stan cywilny i życie prywatne

Mimo wielkiej sławy i licznych sukcesów, Jerzy Fryderyk Händel nigdy się nie ożenił. Jego życie prywatne pozostaje w dużej mierze tajemnicą, jednak biografie podkreślają jego zamiłowanie do dobrego jedzenia i wina. Kompozytor znany był również ze swojej hojności i aktywnej działalności dobroczynnej.

Sąsiedztwo w Londynie

Od 1724 roku aż do śmierci, Jerzy Fryderyk Händel mieszkał przy Brook Street 25 w Londynie. Ciekawostką historyczną jest fakt, że w 1969 roku pod numerem 23 przy tej samej ulicy zamieszkał legendarny muzyk rockowy Jimi Hendrix. To niezwykłe sąsiedztwo w historii, łączące dwie postacie tak odległe epokowo i stylistycznie, dodaje ulicy Brook Street szczególnego uroku.

Filantropia i cechy charakteru

Jerzy Fryderyk Händel był postacią barwną, obdarzoną nie tylko wielkim talentem muzycznym, ale także poczuciem humoru. Współcześni zapamiętali go jako człowieka dowcipnego, co stanowiło ciekawy kontrast z powagą jego dzieł. Jego hojność i zaangażowanie w działalność charytatywną świadczą o jego szlachetnym charakterze. Händel często wykorzystywał dochody z koncertów do wspierania potrzebujących.

Zdrowie i wyzwania

Paraliż i terapia

Pod koniec życia Jerzy Fryderyk Händel musiał zmierzyć się z poważnymi problemami zdrowotnymi. W kwietniu 1737 roku doznał paraliżu prawej ręki, co uniemożliwiło mu dalszą grę na instrumentach klawiszowych. Skuteczną pomoc przyniosła mu kuracja w wodach termalnych w Akwizgranie, co pozwoliło mu odzyskać sprawność i kontynuować pracę twórczą.

Utrata wzroku i nieudane operacje

Pod koniec życia kompozytor zmagał się z postępującą ślepotą. W 1751 roku, w trakcie pisania oratorium „Jefte”, stracił wzrok w lewym oku. Mimo operacji przeprowadzonych przez okulistę Johna Taylora, stan Händla nie uległ poprawie. W 1752 roku kompozytor całkowicie oślepł, co uniemożliwiło mu dalsze samodzielne komponowanie i dyrygowanie.

Kontrowersje i ciekawostki

Pojedynki i rywalizacje

Życie Jerzego Fryderyka Händla nie było pozbawione dramatycznych wydarzeń. W 1704 roku doszło do głośnego sporu między Händlem a Johannem Matthesonem, który zakończył się pojedynkiem na szpady. Händel ocalał jedynie dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności – szpada Matthesona zatrzymała się na mosiężnym guziku jego surduta. Kariera Händla w Londynie była również naznaczona silną konkurencją, szczególnie ze strony „Opery of the Nobility”.

Zarzuty o plagiaty i konflikty z Kościołem

Jerzy Fryderyk Händel często wykorzystywał w swoich dziełach fragmenty utworów innych kompozytorów, co budziło kontrowersje. Oratoria „Mesjasz” i „Izrael w Egipcie” spotkały się również z krytyką środowisk protestanckich, które uważały za niestosowne wystawianie tekstów biblijnych w teatrach.

Ciekawostki z życia i twórczości

Twórczość Jerzego Fryderyka Händla wykracza poza ramy epoki baroku. Oficjalny hymn Ligi Mistrzów UEFA to adaptacja kantaty koronacyjnej Händla „Zadok the Priest”. Wolfgang Amadeus Mozart określił go jako mistrza, który „kiedy chce, uderza niczym grom”. Ludwig van Beethoven uważał Händla za największego kompozytora w historii.

Wpływ i dziedzictwo

Jerzy Fryderyk Händel pozostawił po sobie bogate dziedzictwo muzyczne, które do dziś inspiruje i zachwyca. Jego dzieła, takie jak „Mesjasz”, „Water Music” czy „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych”, są kamieniami milowymi w historii muzyki. Mistrzostwo w komponowaniu oper i oratoriów, innowacyjne podejście do instrumentacji oraz umiejętność tworzenia muzyki o głębokim ładunku emocjonalnym sprawiły, że Händel stał się jednym z gigantów epoki baroku.

Kluczowe dzieła Jerzego Fryderyka Händla

Dzieła operowe

• „Almira” (1705)
• „Rodrigo” (ok. 1707)
• „Agrippina” (1709)
• „Rinaldo” (1711)
• „Juliusz Cezar w Egipcie” (1724)
• „Tamerlano” (ok. 1724)
• „Deidamia” (1741)

Oratoria

• „Mesjasz” (1741, premiera w Dublinie w 1742)
• „Jefte” (1751)
• „Izrael w Egipcie” (ok. 1738)

Muzyka okolicznościowa

• „Water Music” (1717)
• „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (1749)
• „Zadok the Priest” (kantata koronacyjna)

Chronologia życia i kariery Jerzego Fryderyka Händla

Wpływ Jerzego Fryderyka Händla na muzykę

Warto wiedzieć: Wolfgang Amadeus Mozart określił Händla jako mistrza, który „kiedy chce, uderza niczym grom”, podkreślając jego zdolność do wywoływania potężnych emocji w swojej muzyce. Ludwig van Beethoven zaś uważał Händla za największego kompozytora w historii i wyrażał głęboki szacunek dla jego twórczości.

Dziedzictwo Jerzego Fryderyka Händla jest niepodważalne. Jego muzyka, choć zakorzeniona w epoce baroku, wciąż rezonuje z dzisiejszą publicznością. Od monumentalnych oratoriów po błyskotliwe opery i uroczyste utwory okolicznościowe, Händel stworzył dzieła, które na stałe wpisały się w kanon muzyki klasycznej. Jego wpływ na rozwój gatunków takich jak opera i oratorium jest ogromny, a jego innowacyjne podejście do instrumentacji i formy otworzyło nowe ścieżki dla przyszłych pokoleń kompozytorów.

Podsumowując, Jerzy Fryderyk Händel, mimo licznych wyzwań zdrowotnych i osobistych, udowodnił, że pasja i talent mogą przezwyciężyć wszelkie przeciwności, tworząc dzieła o nieśmiertelnej wartości, które nadal poruszają serca słuchaczy na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_H%C3%A4ndel